heptilik dunya xewerliri 13-may


mes’ul muherriri: tunyuquq

bu heptiliik xewerlirimizning asasi mezmuni töwendikiche:
1. tiramp resmiy halda Iran yadro kélishimidin chékinip chiqidighanliqini jakarlidi.
2. Süriyede turushluq Iran herbiy esliheliri Isra’iliyening hujumigha uchridi.
3. kim jung’un bilen shi jinping dalyende körüshti.
4. tiramp kim jung’un bilen Sin’gaporda körüshidighanliqini bildürdi.

xewerlirimizning tepsili mezmuni:

1. xewer.
8 – mart, tiramp resmiy halda Iran yadro kélishimidin chékinip chiqqanliqini jakarlidi. bu kélishimname 2015 – yili obamaning mezgilide imzalan’ghan bolup, asasliq mezmuni Iranning yadro qural tereqqi qildurushtin waz kéchishi, xelq’ara teptish organlirining tekshürüshini qobul qilishi, shu arqiliq yadro quralgha munasiwetlik xelq’ara cheklimilerdin qutulidighanliqi otturigha qoyulghan. kélishimge imza qoyghan döletler BDT xewpsizlik kéngishi da’imiy eza besh dölettin bashqa yene Gérmaniye bilen Iran bar. tiramp bu kélishimnamini:« Iranning bashqurulidighan bomba quralliri, tirorchilarni qollishini öz ichige almighan, Iranning yadro qurallirini tizginlesh mudditige chek qoymighan« dep eyibligen. buninggha qarita ڧiransiye, en’giliye, Gérmaniye, rosiye, xittay Qatarliq döletler merkuz kélishimni dawamliq qoghdaydighanliqini bildürgen. Amérikining Iran yadro kélishimidin chékinip chiqishi bir tereptin Iranni rosiye we xittayning qoynigha ittirish bolup, Iran, rosiye we Türkiyening ittipaqlishishini kücheytidu. Iranning néڧit bazirini xittay igellep, yipek yoli istiradigiyesige téximu ching yépishidu. tirampning Iran yadro mesilisige tutqan keskin pozitsiyesi yene bir tereptin shimaliy Koriye yadro mesilisige tesir körsitishi mumkin.

2. xewer.

10 – mart, seherde Isra’iliye armiyisi Süriyede turushluq Iran armiyisining qural- yaragh ambiri, tiransiport esliheliri, istixbarat ponkitlirigha hujum qozghap, Iranning ilgiri 20 nechche dane bashqurulidighan bomba bilen golan igizlikidiki Isra’iliye herbiy ponkitlirigha hujum qilghanliqidin öch alghan. golan igizliki bolsa 1976- yilidiki 6 künlük urushta, Isra’iliye Süriyening gherbi jenubidiki golan igizlikini igelliwalghan bolup, hazirghiche Isra’iliyening kontirolluqida. Amérika, en’giliye, ڧiransiye taratquliri heqiqeten Iranning hawa hujumi qozghighanliqini bildürgen. tiramp bolsa:« Iran özining qopalliqining bedilini tölishi kérek, Isra’iliye özini qoghdash hoquqigha ige« dégen. emeliyette Isra’iliyening Irandin endishe qilishi Burundinla bashlan’ghan bolup, Iran Süriye hökümitini qollash we öktichilerni tazilash üchün yüzdin artuq herbiy meslihetchiler, qural- yaragh, nechche ming neper Iran eskerlirini Süriyege orunlashturghan bolup, Isra’iliye buni özige qattiq tehdit hésablaydu. Iranning hujumigha qarita Iran téxi inkas bildürmigen. Süriye terepning körsitishiche, Isra’iliyening hujumida kem dégende üch adem ölüp, ikki adem yarilan’ghan.

3. xewer.

8- mart, shimaliy Koriye aliy rehbiri kim jung’un xittayning port shehiri daliyende xittay re’isi shi jinping bilen körüshüp, bir kün qonup qaytti. bu qétimliq körüshüsh 3 – aydin buyan ikkinchi qétimliq körüshüsh bolup, ikki dölet rehberlirining qisqighine bir nechche ay ichide uda nechche qétim körüshüshi yéqinqi zaman tarixida körülüp baqmighan. yene kélip her ikki qétim kim jung’un xittayni ziyaret qilghan bolup, 7 yildin buyan chet elge chiqip baqmighan aliy rehberge nisbeten alahide ehwal hésablinidu. shimaliy Koriye yadro mesilisi weziyitide jiddi özgirish yüz bériwatqan mezgilde, xittay bu mesilide yenila halqiliq rol oynash üchün tirishchanliq körsetmekte. bu uchrishishta shimaliy Koriye xittaydin köplep iqtisadiy tereqqiyatqa meblegh sélishni telep qilghan, xittay qoshulidighanliqini bildürgen. Amérika bashChiliqida xelq’ara jem’iyetning shimali Koriyege küchep iqtisadiy imbargo yürgüzüshige egiship, shimaliy Koriyening iqtisadiy téximu töwenlep ketmekte. yéqindin buyan jenubi Koriye puqraliri deryagha ashliq, pul- püchek qachilan’ghan botulkilarni tashlap éqitish arqiliq shimaliy Koriye xelqige qérindashliq yetküzmekte. jenubi Koriye hökümitimu shimaliy Koriyege xelq’ara cheklime ichide iqtisadiy jehettin yardem béridighanliqini bildürgen idi. Yaponiye bolsa xelq’ara jem’iyetning shimaliy Koriyege téximu qattiq iqtisadiy imbargo yürgüzüshini teshebbus qilghan, jenubi Koriye pirizdinti mun jeyin Yaponiyeni shimaliy Koriye bilen normal munasiwetni saqlashqa chaqirghan.

4. xewer.

10 – mart, peyshenbe Amérika pirizdinti tiramp tiwitirda shimaliy Koriye aliy rehbiri kim jung’un bilen 6 – ayning 12- küni Sin’gaporda uchrishidighanliqini élan qildi. 3 – aydin bashlan’ghan bu tarixi söhbet pilani pütün dunyaning qiziqishini zor derijide qozghawatqan bolup, bu qétimliq uchrishish shimaliy Koriye we shimaliy asiya weziyitige biwasite munasiwetlik bolup qalmastin, yene xittay bilen Amérikining Koriye yérim arilida qandaq rol alidighanliqidimu özgirish hasil qilishi mumkin. ikki terep munasiwitining illishigha egiship, shimaliy Koriye üch neper tégi Koriyelik Amérika girazhdanini qoyup berdi, tiramp ayruportqa chiqip ularni kütiwaldi.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz