heptilik dunya xewerliri 20-may


mes’ul muherriri: tunyuquq

bu heptilik xewerlirimizning asasi mezmuni töwendikiche:
1. quddusta Amérika konsulxanisi échildi.
2. shimaliy Koriye »kimyung’un – tiramp uchrishishini bikar qilishimiz mumkin« dédi.
3. yipek yoli istiratigiyisi malaysiyada tosqunluqqa uchridi.
4. dolqun eysa ependi yawropa ittipaqida guwahliq dokiladi berdi.

xewerlirimizning tepsili mezmuni:

1.xewer:
14 – may, Isra’iliye döliti qurulghanliqining 70 yilliq xatire künide, Amérika konsulxanisi quddus shehiride échildi. ötken yili 6 – dékabir Amérika konsulxanisi til’awiwdin talashtiki sheher quddus- irusalimgha yötkelmekchi bolghanda, birleshken döletler teshkilati 124 awaz bilen qet’i qarshi turghan, musulman döletlerning naraziliq bildürüp, quddusni Pelestinning paytexti dep élan qilghan idi. emma Amérika dunyawi qarshiliqqa pisent qilmastin, 5- ayning 14- küni. tirampning qizi iwankaning qatnishishi bilen yenila quddusta Amérika konsulxanisini achti we quddusni Isra’iliyening paytexti dep atidi. buninggha qarshi ghezeplen’gen Pelestinlikler ghezze – Isra’iliye chégrasida wetinige qaytish chong namayishi ötküzgen bolup, hazirghiche 60 nechche adem qurban boldi, minglighan adem yaridar boldi.

2. xewer:
16 – may, shimaliy Koriye tashqi ishlar mu’awin ministiri kim kiyguen: »eger Amérika shimaliy Koriyeni yadro qoraldin choqum waz kéchishke mejburlisa, shimaliy Koriye 6- ayda ötküzülidighan ikki terep rehberliri uchrishishini bikar qilishi mumkin« dédi. xittay terep shimaliy Koriyening meydanini qollidi. aqsaray bayanatchisi sara sendiris:« biz bu qétimliq söhbetning nahayiti musheqqetlik ikenligini bilimiz, biz teyyarliqni puxta qilduq. eger söhbet ötküzüsh mumkin bolmisa, biz qattiq bésim qilish herikitimizni dawamlashturimiz« dédi. shimaliy Koriye bundaq tehdit arqiliq söhbette aktip orun’gha ötmekchi bolup, buning aldida ular 23- mayda pungyiri yadro tejribixanisini bikar qilishni pilanlighan idi. yéqinda Amérika dölet bixeterlik meslihetChiliridin jon bilton :« shimaliy Koriye Liwiyeni dorap awal yadro qoralliridin waz kéchip, andin iqtisadiy yardemge érishish lahiyesini oyliship körse bolidu« dégen. bu xil sélishturma shimaliy Koriye rehberlirining naraziliqini qozghap, shimaliy Koriye emeldari kim kiyguen:« Liwiye we Iraq chong döletlerge tiz püküp, netijide döliti weyran boldi. Amérika del ashundaq aqiwetni bizge zorlimaqchi« dédi. Amérika terep bolsa shimaliy Koriyening qattiq- quruq geplirige anche perwa qilmay, yenila jenubi Koriye arqiliq tiramp- kimyung’unning söhbet pilani üchün teyyarliq körmekte.

3. xewer:
15- may, yawropa parlaménti kishilik hoquq komitéti teripidin uyghurlar toghrisida mexsus yighin ötküzülgen bolup, yighin’gha dunya uyghur qurultiyi re’isi dolqun eysa ependim kishilik hoquq küzitish teshkilatining asiya ishliri mudiri soڧiye xanim, xeter astidiki xelqler teshkilati re’isi ulrix ependi bilen birge qatniship guwahliq dokiladi bergen. dolqun eysa ependi buning 27 – april 5000 kishilik namayishining netijisi ikenligini bildürgen. chet eldiki uyghurlar ötküzgen 15- mart namayishi, 27- april namayishlirining tesiri we chet eldiki her sahe teshkilat, dewagerlerning uzaq muddet tirishchanliqi miwe bérishke bashlighan bolup, ötken bir hepte ichide xelq’araliq dangliq médiya wastiliridin washin’giton pochta géziti, nyoyork waqit géziti,CNN, neshinal riwiyu we bashqa gézit- zhornallarda sherqiy türkistandiki milyonlighan xelqning qayta terbiyelesh lagirliridiki échinishliq teqdiri bayan qilin’ghan. dangliq médiya wastiliri wexelq’ara jem’iyetning uyghur mesilisige aktip köngül bölüshi milliy dewaning tereqqiyatini namayen qilghan.

4. xewer:
16- may, malaysiyaning yéngi wezipige olturghan bash ministiri mahadir xittayning malaysiyada meblegh salghan barliq asasi qurulush türlirige qayta qarap chiqidighanliqi we barliq tengsiz kélishimlerge qaytidin qarar béridighanliqini bildürdi. 10- may öktichi partiye ümid partiyisining ghelibe qilishi bilen bash ministirlikke saylan’ghan mahadir muhemmed ependi bu yil 92 yashqa kirgen. u 1981 – yildin 2003 – yilghiche uda 22 yil qayta – qayta bash ministirliqqa saylinip, malaysiya tarixidiki «eng uzun höküm sürgen siyasiyon» bolup qalghan. mahadir ependi sabiq bash ministir nejipning chirikleshkenligi, xittay bilen soda- alaqide weten satquch kélishimnamilerni imzalighanliqi, döletni mustebit hakimiyetke özgertishke urun’ghanliqi bilen eyiblep, nejipning chégradin ayrilishini tosqan. xittayning malaysiyagha 3 milyard 400 milyon dollar meblegh sélish pilani bar bolup, yalghuz sherqi déngiz sahili tömüryol qurulushighila bir milyard 400 milyon dollar sélin’ghan. bu qurulushning %85 meblighi xittay dölet igiliki karxanilirigha tewe. xittay gerche sherqi jenubi asiya we ottura asiya rayonlirida asasiy qurulush yipek yoli istiratigiyiside meblegh sélishqa zor derijide küchigen bolsimu, emma hindinoziye, La’os, Tayland Qatarliq döletlerde tömüryol qurulushi, meblegh sélinmisi, tupraq mesilisi Qatarliq mesililer körülüp, qurulush kéchiktürülgen. bolupmu sirilankining xittaygha qerz qayturalmay, portning 99 yilliq bashqurush hoquqini xittaygha qerz hésabida ötküzüp bérish qilmishi qoshna döletlerde igilik hoquqini yoqutup qoyush endishisi peyda qilghan.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz