heptilik dunya xewerliri 27-may


mes’ul muherriri: choghluq

bu heptilik xewerlirimizning asasi mezmuni töwendikiche:
1. Amérika dölet ishliri komitéti Amérikining guangjuda turushluq bash elchixanisi arqiliq xittayda yashawatqan Amérika puqralirida bi’aramsizliq bayqalsa dawalash telep qilishini agahlandurghan.
2. uyghur mesilisi BDT da keskin munazire qozghidi.
3. Amérika prizdént tramp Amérika – xittay soda kélishimining tüzülishidin gumanlinidiken.
4. Amérika dölet mudapi’e ministéri xittayning kéler aydiki ténch okyanda ötküzilidighan xelq’araliq herbiy maniwérgha qatnishish teklipini bikar qildi.
5. tramp shimaliy Koriye bilen qaytidin körüshidighanliqini bildürdi.

xewerlirimizning tepsilati töwendikiche:

1.erkin asiya radi’osi xittayche xewiri:
Amérika dölet ishliri komitéti charshenbe küni mundaq dégen, Amérikining xittayning guangju shehiride turushluq elchixanisining bir xadimi kishini bi’aram qilidighan bir awazdin bi’aram bolghanliqini éytqandin kéyinla, bu xadimda minge zexmilinishke oxshash ehwallar körülgen.
néwyork waqit gézitining 24 – maydiki xewirige qarighanda, guangjudiki Amérika elchixanisining doklatida, bu ehwal xuddi Amérikining Kubada turushluq elchixanisida yüz bergen sirliq bir késellik ehwali bilen intayin oxshaydiken.
Amérika dölet ishliri komitéti Amérikining guangjuda turushluq bash elchixanisi arqiliq xittayda yashawatqan Amérika puqralirida mushuninggha oxshash ehwallar bayqalsa dawalash telep qilishini agahlandurghan. emma bu heqte hazirghiche héchqandaq bir bimarni bayqimighan.
xittayda xizmet qiliwatqan Amérikiliq bir hökümet emeldarining dokilatida, yéqindin buyan éniq bolmighan emma nahayiti binormal bolghan bir awazni anglighanliqi we bu awazdin bésim hés qilghanliqini éytqan. elchixanining saghlamliqqa mes’ul xadimi bu kishilerning késellik kélip chiqishining sewebini éniq bilmeydighanliqini, shundaqla xittay terepning bu heqtiki héchqandaq dokilatini tapshurup almighanliqini bildürgen.

2.uyghur mesilisi BDT da keskin munazire qozghidi.
erkin asiya radi’osi xewiri:
21 – april küni uyghur mesilisi BDT da xittay we uni qollaydighan döletler bilen Amérika bashChiliqidiki gherb döletliri otturisidiki keskin munazirige seweb boldi. munazire BDT ijtima’iy – iqtisadi kéngishi ammiwi teshkilatlar komitétining 17‏ – nöwetlik yighini ammiwi teshkilatlarning BDT diki orni we roligha da’ir bezi qararlarni munazirige qoyghanda yüz bergen.
yighinda xittay wekili Gérmaniye «tehdit astidiki xelqler jem’iyiti» ning BDT diki küzetküChilik salahiyitini bikar qilishni, DUQ re’isi dolqun eysaning BDT yighinlirigha qatnishishini chekleshni telep qilip, uni térorluq bilen eyibligen.
xittayning telipini Pakistan, Iran, Kuba, Rusiye Qatarliq döletler qollighan bolsimu, lékin Amérika, yawropa ittipaqi, Gérmaniye, En’gliye, Qatarliq döletler qarshi chiqqan. Isra’iliye wekili Amérikining pikirini qollaydighanliqini bildürgen. yighinda bolupmu Amérika wekili xittay wekilining sözige shiddetlik inkas qayturup, xittayning uyghur pa’aliyetChilirini héchqandaq delilsiz eyiblep kelgenlikini tenqidligen. bu sözlerni Amérikining BDT diki bash elchisining yardemchisi kelliy kuréy xittay wekilining sözige reddiye bergende qilghan. u,xittay dolqun eysani térorluq bilen eyiblep kelgen bolsimu, lékin uning hazirghiche héchqandaq bir delil körsitip baqmighanliqini eskertip: »bügün nahayiti köngülsiz we kishini ümidsizlendüridighan bir kün boldi. chünki, bu komitéttiki özini islamning himayichisi dep qarawatqan bezi eza döletler bügün, xittay wekillirining islam wehimisige yantayaq boldi. bu, xittayda tutamgha chiqqudek héchqandaq delil körsetmey turup térorluq bahaniside jazaliniwatqan az sanliq milletlerning diniy we kishilik hoquqini qoghlishiwatqan shexslerning tirishchanliqini tosqunluqqa uchratmaqta. men ammiwi teshkilatlar komitétining qararidin bir sözini neqil almaqchi. uningda tutamgha chiqqudek delil telep qilin’ghan. bu mezkur komitétining qa’ide – tüzümining bir prinsipi«.
keliy kuréy sözide yene xittay dolqun eysani uzun yillardin béri eyiblep kelgen bolsimu, lékin uning hazirgha qeder bu eyibleshlirini ispatlaydighan héchqandaq delil körsitip baqmighanliqini bildürgen.
keliy kuréy mundaq deydu: «biz bu yerde xittay hökümitining bu shexs we uning teshkilati – dunya uyghur qurultiyi heqqidiki eyibleshlirini nechche yillardin béri anglap kelduq. uning bu heqtiki mektubidimu bu eyibler bar. biz ulardin tutamgha chiqqudek bir delil telep qilghan bolsaqmu, biraq ular özining eyiblishini ispatlaydighan héchqandaq bir uchur bilen teminlep baqmidi. Amérika dolqun eysa ependige uning gérman girazhdani ikenligi, ipadisi we héchqandaq jinayi xatirisi yoqluqigha qarap 10 yilliq wiza berdi. Amérika emeldarliri dolqun eysa bilen qerellik uchriship turidu. eger u we uning teshkilati xittay hökümiti éytqandek nurghun térorluq weqelirige jawabkar bir térorchi bolsa, bu zaldiki herqandaq bir kishi bizning Amérika armiyesidiki qiz – yigitlirimizning Süriye aldinqi sépide da’ish we jihadi ashqunlargha qarshi urushiwatqanliqigha semimi ishenmemdu. eger bu shexs shundaq adem bolsa bizni uni teklip qilip, bu dölette uning erkin yürüshige yol qoyidu, dep oylamdu? bu ademni resimi ani tapqanliq.
xittay wekili düshenbe künki yighinda dolqun eysaning xittayda yüz bergen bir Qatar partilitish, görüge élish, öltürüsh weqelirige mes’ul ikenligini ilgiri sürgen. u: «tehdit astidiki xelqler jem’iyiti térorchi dolqunni BDT ning yéqinda ötküzülgen yerlik milletler yighinini öz ichige alghan bir Qatar yighinlirigha qatnashturdi. dolqun xittay hökümiti teripidin 2003‏ – yili »térorchi« dep békitilgen shexs. u térorluq heriketlerni teshkilleshke we pilanlashqa qatnashqan shundaqla térorchilarni qutquzush, pul bilen teminleshni pilanlashqa ishtirak qilghan» dep tekitligen.
bu uyghur mesilisining tunji qétim BDT da keskin munazirige seweb bolushidur. xittay DUQ rehbirining BDT yighinlirigha qatnishishigha izchil kashila peyda qilip kelgen. u dolqun eysaning 2017‏ – yili 4‏ – ayda BDT ijtima’iy – iqtisadi kéngishining yerlik milletler heqqidiki yighinigha qatnishishigha tosqunluq qilghan. bu yil 4‏ -ayda uning mezkur yighin’gha qatnishishigha yene tosqunluq qilghan bolsimu, lékin bu qétim dolqun eysa Amérika, Gérmaniye Qatarliq döletlerning yardimi bilen yighinning axirigha qatnashqan idi.
biraq keliy kuréy BDT diki sözide bu yerd…
tramp shimaliy Koriye bilen qaytidin körüshidighanliqini bildürdi.
24- mart, Amérika prézdént tramp pütün dunyaning diqqitini tartqan we kishiler intizar bolghan12-iyun kim jung’un bilen Sin’gaporda élip bardighan körüshüshni bikar qilghan idi. u kim jung’én’gha bir parche xet yazghan bolup, xétide: shimaliy Koriyening amrikigha ghezep- nepriti we düshmenlik idiyisi astida körüshüsh taza muwapiq emes dep qarighanliqi seweblik körüshüshni bikar qilghanliqini, shundaqla agahlandurush teleppuzida Amérikining bu meslini hel qilish yolida xémiyilik qorallarni ishlitishke mejbur bolup qalmasliqini ümid qilidighanliqini yazghan idi. bu xewer chiqip 24 sa’et ötmey turupla, tiramp aqsaray güllükide bayanat ilan qilip shimaliy Koriye terepning körüshüshni xalaydighanliqini, shunga özimu körüshüshni qayta oylashqanliqini bildürdi. shimaliy Koriye terep bu qitimqi uchririshishni nahayiti chong bilidighanliqini, yüzturane olturup herqandaq shekilde shimaliy Koriye yadro mesilisini hel qilishni xalaydighanliqini bildürdi.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz