һәптилик дуня хәвәрлири 27-май


мәсул муһәррири: чоғлуқ

бу һәптилик хәвәрлиримизниң асаси мәзмуни төвәндикичә:
1. Америка дөләт ишлири комитети Америкиниң гуаңҗуда турушлуқ баш әлчиханиси арқилиқ хиттайда яшаватқан Америка пуқралирида биарамсизлиқ байқалса давалаш тәләп қилишини агаһландурған.
2. уйғур мәсилиси BDT да кәскин муназирә қозғиди.
3. Америка приздент трамп Америка – хиттай сода келишиминиң түзүлишидин гуманлинидикән.
4. Америка дөләт мудапиә министери хиттайниң келәр айдики тенч окянда өткүзилидиған хәлқаралиқ һәрбий маниверға қатнишиш тәклипини бикар қилди.
5. трамп шималий Корийә билән қайтидин көрүшидиғанлиқини билдүрди.

хәвәрлиримизниң тәпсилати төвәндикичә:

1.әркин асия радиоси хиттайчә хәвири:
Америка дөләт ишлири комитети чаршәнбә күни мундақ дегән, Америкиниң хиттайниң гуаңҗу шәһиридә турушлуқ әлчиханисиниң бир хадими кишини биарам қилидиған бир аваздин биарам болғанлиқини ейтқандин кейинла, бу хадимда миңә зәхмилинишкә охшаш әһваллар көрүлгән.
невйорк вақит гезитиниң 24 – майдики хәвиригә қариғанда, гуаңҗудики Америка әлчиханисиниң доклатида, бу әһвал худди Америкиниң Кубада турушлуқ әлчиханисида йүз бәргән сирлиқ бир кесәллик әһвали билән интайин охшайдикән.
Америка дөләт ишлири комитети Америкиниң гуаңҗуда турушлуқ баш әлчиханиси арқилиқ хиттайда яшаватқан Америка пуқралирида мушуниңға охшаш әһваллар байқалса давалаш тәләп қилишини агаһландурған. әмма бу һәқтә һазирғичә һечқандақ бир бимарни байқимиған.
хиттайда хизмәт қиливатқан Америкилиқ бир һөкүмәт әмәлдариниң докилатида, йеқиндин буян ениқ болмиған әмма наһайити бинормал болған бир авазни аңлиғанлиқи вә бу аваздин бесим һес қилғанлиқини ейтқан. әлчиханиниң сағламлиққа мәсул хадими бу кишиләрниң кесәллик келип чиқишиниң сәвәбини ениқ билмәйдиғанлиқини, шундақла хиттай тәрәпниң бу һәқтики һечқандақ докилатини тапшуруп алмиғанлиқини билдүргән.

2.уйғур мәсилиси BDT да кәскин муназирә қозғиди.
әркин асия радиоси хәвири:
21 – април күни уйғур мәсилиси BDT да хиттай вә уни қоллайдиған дөләтләр билән Америка башЧилиқидики ғәрб дөләтлири оттурисидики кәскин муназиригә сәвәб болди. муназирә BDT иҗтимаий – иқтисади кеңиши аммиви тәшкилатлар комитетиниң 17‏ – нөвәтлик йиғини аммиви тәшкилатларниң BDT дики орни вә ролиға даир бәзи қарарларни муназиригә қойғанда йүз бәргән.
йиғинда хиттай вәкили Германийә «тәһдит астидики хәлқләр җәмийити» ниң BDT дики күзәткүЧилик салаһийитини бикар қилишни, DUQ рәиси долқун әйсаниң BDT йиғинлириға қатнишишини чәкләшни тәләп қилип, уни терорлуқ билән әйиблигән.
хиттайниң тәлипини Пакистан, Иран, Куба, Русийә Қатарлиқ дөләтләр қоллиған болсиму, лекин Америка, явропа иттипақи, Германийә, Әнглийә, Қатарлиқ дөләтләр қарши чиққан. Исраилийә вәкили Америкиниң пикирини қоллайдиғанлиқини билдүргән. йиғинда болупму Америка вәкили хиттай вәкилиниң сөзигә шиддәтлик инкас қайтуруп, хиттайниң уйғур паалийәтЧилирини һечқандақ дәлилсиз әйибләп кәлгәнликини тәнқидлигән. бу сөзләрни Америкиниң BDT дики баш әлчисиниң ярдәмчиси кәллий курей хиттай вәкилиниң сөзигә рәддийә бәргәндә қилған. у,хиттай долқун әйсани терорлуқ билән әйибләп кәлгән болсиму, лекин униң һазирғичә һечқандақ бир дәлил көрситип бақмиғанлиқини әскәртип: »бүгүн наһайити көңүлсиз вә кишини үмидсизләндүридиған бир күн болди. чүнки, бу комитеттики өзини исламниң һимайичиси дәп қараватқан бәзи әза дөләтләр бүгүн, хиттай вәкиллириниң ислам вәһимисигә янтаяқ болди. бу, хиттайда тутамға чиққудәк һечқандақ дәлил көрсәтмәй туруп терорлуқ баһанисидә җазалиниватқан аз санлиқ милләтләрниң диний вә кишилик һоқуқини қоғлишиватқан шәхсләрниң тиришчанлиқини тосқунлуққа учратмақта. мән аммиви тәшкилатлар комитетиниң қараридин бир сөзини нәқил алмақчи. униңда тутамға чиққудәк дәлил тәләп қилинған. бу мәзкур комитетиниң қаидә – түзүминиң бир принсипи«.
кәлий курей сөзидә йәнә хиттай долқун әйсани узун йиллардин бери әйибләп кәлгән болсиму, лекин униң һазирға қәдәр бу әйибләшлирини испатлайдиған һечқандақ дәлил көрситип бақмиғанлиқини билдүргән.
кәлий курей мундақ дәйду: «биз бу йәрдә хиттай һөкүмитиниң бу шәхс вә униң тәшкилати – дуня уйғур қурултийи һәққидики әйибләшлирини нәччә йиллардин бери аңлап кәлдуқ. униң бу һәқтики мәктубидиму бу әйибләр бар. биз улардин тутамға чиққудәк бир дәлил тәләп қилған болсақму, бирақ улар өзиниң әйиблишини испатлайдиған һечқандақ бир учур билән тәминләп бақмиди. Америка долқун әйса әпәндигә униң герман гираждани икәнлиги, ипадиси вә һечқандақ җинайи хатириси йоқлуқиға қарап 10 йиллиқ виза бәрди. Америка әмәлдарлири долқун әйса билән қәрәллик учришип туриду. әгәр у вә униң тәшкилати хиттай һөкүмити ейтқандәк нурғун терорлуқ вәқәлиригә җавабкар бир терорчи болса, бу залдики һәрқандақ бир киши бизниң Америка армийәсидики қиз – йигитлиримизниң Сүрийә алдинқи сепидә даиш вә җиһади ашқунларға қарши урушиватқанлиқиға сәмими ишәнмәмду. әгәр бу шәхс шундақ адәм болса бизни уни тәклип қилип, бу дөләттә униң әркин йүрүшигә йол қойиду, дәп ойламду? бу адәмни рәсими ани тапқанлиқ.
хиттай вәкили дүшәнбә күнки йиғинда долқун әйсаниң хиттайда йүз бәргән бир Қатар партилитиш, гөрүгә елиш, өлтүрүш вәқәлиригә мәсул икәнлигини илгири сүргән. у: «тәһдит астидики хәлқләр җәмийити терорчи долқунни BDT ниң йеқинда өткүзүлгән йәрлик милләтләр йиғинини өз ичигә алған бир Қатар йиғинлириға қатнаштурди. долқун хиттай һөкүмити тәрипидин 2003‏ – йили »терорчи« дәп бекитилгән шәхс. у терорлуқ һәрикәтләрни тәшкилләшкә вә пиланлашқа қатнашқан шундақла терорчиларни қутқузуш, пул билән тәминләшни пиланлашқа иштирак қилған» дәп тәкитлигән.
бу уйғур мәсилисиниң тунҗи қетим BDT да кәскин муназиригә сәвәб болушидур. хиттай DUQ рәһбириниң BDT йиғинлириға қатнишишиға изчил кашила пәйда қилип кәлгән. у долқун әйсаниң 2017‏ – йили 4‏ – айда BDT иҗтимаий – иқтисади кеңишиниң йәрлик милләтләр һәққидики йиғиниға қатнишишиға тосқунлуқ қилған. бу йил 4‏ -айда униң мәзкур йиғинға қатнишишиға йәнә тосқунлуқ қилған болсиму, лекин бу қетим долқун әйса Америка, Германийә Қатарлиқ дөләтләрниң ярдими билән йиғинниң ахириға қатнашқан иди.
бирақ кәлий курей BDT дики сөзидә бу йәрд…
трамп шималий Корийә билән қайтидин көрүшидиғанлиқини билдүрди.
24- март, Америка прездент трамп пүтүн дуняниң диққитини тартқан вә кишиләр интизар болған12-июн ким җуңун билән Сингапорда елип бардиған көрүшүшни бикар қилған иди. у ким җуңенға бир парчә хәт язған болуп, хетидә: шималий Корийәниң амрикиға ғәзәп- нәприти вә дүшмәнлик идийиси астида көрүшүш таза мувапиқ әмәс дәп қариғанлиқи сәвәблик көрүшүшни бикар қилғанлиқини, шундақла агаһландуруш тәләппузида Америкиниң бу мәслини һәл қилиш йолида хемийилик қоралларни ишлитишкә мәҗбур болуп қалмаслиқини үмид қилидиғанлиқини язған иди. бу хәвәр чиқип 24 саәт өтмәй турупла, тирамп ақсарай гүллүкидә баянат илан қилип шималий Корийә тәрәпниң көрүшүшни халайдиғанлиқини, шуңа өзиму көрүшүшни қайта ойлашқанлиқини билдүрди. шималий Корийә тәрәп бу қитимқи учриришишни наһайити чоң билидиғанлиқини, йүзтуранә олтуруп һәрқандақ шәкилдә шималий Корийә ядро мәсилисини һәл қилишни халайдиғанлиқини билдүрди.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз