һәптилик дуня хәвәрлири 3-июн


мәсул муһәррири: тунюқуқ.

бу һәптилик хәвәрлиримизниң асаси мәзмуни төвәндикичә:

1. Иран шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати йиғиниға қатнашмақчи болди.
2. Америка хиттай маллиридин чегра беҗи елишни техиму күчәйтмәкчи болди.
3. Америка явропа, шималий Америка полат, алйомин таварлириға баҗ алмақчи болди.
4. сириланка- хиттай сода келишими оңушсизлиққа учриди.
5. оттура асия дөләтлири хиттай өсүмлүк қәрзидин қаттиқ әндишә қилмақта.

хәвәрлиримизниң тәпсили мәзмуни төвәндикичә:

1. хәвәр.

28- май, хиттай ташқи ишлар баянатчисиниң билдүрүшичә Иран пириздинти роһани 6 – айниң 9- , 10- күнлири шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати рәисләр учришишиға үлгүрүп хиттайға зиярәткә келидикән. Америка 8 – майда Иран ядро келишимидин чекинип чиққандин кейин, Иранға тарихтики әң қаттиқ иқтисадий имбарго йүргүзидиғанлиқини билдүргән иди. 13 – май Иран ташқи ишлар министири зәриڧ бу келишимни сақлап қелиш үчүн әң авал хиттайни зиярәт қилған иди. әмди болса Иран пириздинти роһани шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиниң күзәткүчи әзаси болсиму, хиттай вә росийә башЧилиқидики бу йиғинға қатнишип, улар билән бихәтәрлик, иқтисади вә сиясий саһәләрдә техиму күчлүк һәмкарлиқ орнитиш үчүн җидди тиришчанлиқ көрситиватиду.

2. хәвәр.

29- май, Америка пириздинти тирамп Америка импорт қилидиған хиттай маллиридин 50 милярд доллар һесабида %25 лик баҗ пули алидиғанлиқи вә техиму кәң даирилик мәбләғ чәклимиси пиланини йолға қойидиғанлиқини билдүрди. тирамп бу арқилиқ хиттайниң Америка юқири техника билимлирини сестимилиқ һалда оғурлишиға қарита хиттайни әмәлий җазалаш икәнлигини ейтти. Америка йәнә хиттай оқуғуЧилириниң Америка виза муддитини чәкләйдиғанлиқини билдүрди. Америка әлчиханисиниң билдүрүшичә, хиттай оқуғучилар машина адәм, авиатсийә, юқири техникилиқ ишләпчиқириш Қатарлиқ саһәләрдә оқумақчи болса, уларниң виза муддити бир йил болидиғанлиқини билдүрди. бу саһәләр дәл хиттайниң 2025 – йил пиланидики һалқилиқ кәсипләр санилиду. техи икки һәптә авалла Америка – хиттай сода урушини тохтитип турушни ейтқан болуп, трампниң сода урушини бошаштуруши Америка парламентиниң қаттиқ тәнқидлишигә учриған. ундин башқа күзәтчиләр йәнә Америка бу арқилиқ хиттайниң шималий Корийәни Америкиға қарши дәйдәйгә селиватқанлиқини җазалаш деди.

3. хәвәр.

Америка 6 – айниң 1 – күнидин башлап явропа иттипақи, Канада вә москивалардин импорт қилинидиған полат таварларға %25, алюмин боюмларға %10 чегра беҗи алидиғанлиқини билдүргән. бу атлантик окян вә шималий Америка дөләтлириниң сода мунасивитини йәнә бир қәдәм җиддийләштүргән. Америка сода ишлири министири мухбирлар телифун зияритидә, Америкиниң Корийә, аргинтина, авистиралийә вә биразилийә Қатарлиқ дөләтләр билән чегра беҗи тоғрулуқ әмәс, Америкиға екиспорт қилидиған малларниң сүпәт вә миқдари тоғрисида сөһбәтлишидиғанлиқини билдүргән. тирамп бу арқилиқ Америкиниң ишқа орунлишиш вә һалқилиқ ишләпчиқириш саһәлиридики игиликләрни сақлап қелиш икәнлигини билдүргән. бирақ, Америкиниң муһим иттипақдашлири буниңға қаттиқ назарилиқини билдүргән болуп, явропа иттипақи:« биз дуня сода тәшкилатиға әрз қилимиз, бизму Америка таварлиридин баҗ алимиз, башқа таллишимиз йоқ« дегән. Канаданиң баш вәзири тиродо бу баҗни қәтий қобул қилғили болмайдиғанлиқини, қайтурма һуҗумға өтидиғанлиқини билдүргән.

4. хәвәр.

1 – июл, хиттай билән сириланка оттурисида давамлишиватқан әркин сода сөһбити оңушлуқ болмиған. сөһбәттә хиттай зор мәбләғ салған порт, йол, еликтир истансиси Қатарлиқ асасий әслиһә қурулушлириға қарита, сириланка он йилдин кейин қайта қарап чиқишни тәләп қилған, хиттай буни рәт қилған. 2017 – йили дикабирда сириланка хиттайға 8 милярд долларлиқ қәрзни қайтуралмиғанлиқ сәвәбидин, истирадигийәлик муһим орунға игә, 11 милярд доллар қиммитидики хамбантота портини 99 йиллиқ иҗарә муддити билән хиттайға өткүзүп бәргән иди. бу вәқә шәрқи җәнуби асия дөләтлирини чөчүтивәткән болуп, сириланка йеқиндин буян хиттайниң зор мәблиғи дөләтни қәрзгә боғуп қоюп, игилик һоқуқидин айрилип қелиштин әнсирәп қалған.

5. хәвәр.

28 – май, Америка авази хәвиридә билдүрүшичә, хиттайниң оттура асия вә балқан райониға зор миқдарда өсүмлүк қәрз вә мәбләғ селиши райондики дөләтләрни еғир иқтисадий киризисқа патуруп қойған. хиттай өсүмлүк қәрзлири йәрлик хәлқләрниң қоллишиға еришмәстин әксинчә, җәмийәттә хиттайға қарши кәйпиятни күчәйтивәткән. Қирғизистан парламент әзаси сулайманоڧниң билдүрүшичә,« хиттайниң өсүмлүк қәрзлири Қирғизистанниң игилик һоқуқиға еғир тәһдит пәйда қиливатиду. хиттай һазир Қирғизистанниң әң чоң қәрздари болуп қалди, Қирғизистанниң қәрзлири %44 кә йәткән. әң қорқунчлуқи Қирғизистан бир нәччә йилдин кейин хиттайниң қәрзлирини қайтурушқа күчи йәтмәйду, Қирғизистанниң игилик һоқуқини йоқитип қоюши мумкин« дегән. хиттай мәблиғи хәлққә пайда йәткүзүш үчүн болмастин, чирик әмәлдарларниң бейиш йоли болуп қалған. росийә тәтқиқатчисиниң билдүрүшичә, Қирғизистандин башқа хиттайниң Қазақистанға салған мәблиғи һәммидин зор, хиттай билән сода мунасивитини әң яхши тәңшигән дөләт Өзбекистан, хиттай мәблиғигә әң қизғин ипадә билдүриватқан дөләт Түркмәнистан икән.
Таҗикистанниң дөләт қәрзидиму хиттайниң қәрзи %50 кә йеқинлашқан болуп, хиттай карханилири Таҗикистанниң җан томур игиликлирини контирол қиливалған. Таҗикистан һәрбий қоманданлиқ мәркизиниму хиттай ианә қилип селип бәргән. Таҗикистан иқтисад тәһлилчиси өмәроڧниң ейтишичә Таҗикистан қәрзни қайтуралмиса кан байлиқлири, истирадигийәлик карханилар һәтта зимин пүтүнлүкини сетип қәрз қайтуруши мумкин икән. хиттай өсүмлүк қәрзи Таҗикистан, Қирғизистанда асаслиқи шәрқий түркистанға тутишидиған йол ясаш, юқири бесимлиқ ток линийәси Қатарлиқларға ишлитилидикән. хиттай өсүмлүк қәрзи һечқандақ сиясий шәрт қоймайдиған, өсүми төвән, қәрз муддити узақ болуп, оттура асия дөләтлириниң алқишиға еришкән. бирақ хиттай өсүмлүк қәрзи районларда хиттай мулазимәт карханилири, хиттай әслиһәси, хиттай қурулуш матирияллирини ишлитишни тәләп қилидикән.
омомән ейтқанда, хиттайниң өсүмлүк қәрзи оттура асия иқтисадини тәрәққий қилдурмақта йоқ, хәлқни техиму қәрз қиливәткән, әмма чирикләшкән нәпсанийәтчи әмәлдарларни бай қиливәткән.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз