heptilik dunya xewerliri 8-aprél


mes’ul muherir: seher

mikrofunda: qaraxan we tumaris

bügünki dunya xewerlirimizning asasi mezmuni töwendikiche

xewerlirimizning mes’ul muherriri: seher.

1. Amérika – xittay soda urushi dawam qilmaqta.
2. erkin asiya radi’o istansisi uyghur bölümidiki xadimlar sin filimi ishlep, xittay da’irilirining özlirining a’ile tawabatliri we uruq – tuqqanlirini tutqun qiliwatqanlighini pash qildi.
3. Amérika 2 neper parlamént ezasi, Amérikining xittayda turushluq bash elchisige xet yézip uyghurlar weziyitini tekshürüshke chaqirdi.

xewer:
1. Amérika bilen xittay otturisidiki soda urushi dawam qilmaqta.
Amérika bilen xittay otturisidiki soda urushi izchil dawam qiliwatqan bolup, bu urush tramp hökümitining ötken ayda xittaydin import qilinidighan polat we alyuminlargha ayrim – ayrim halda yüzde %25 we %10 tamozhna béji qoyush bilen bashlan’ghan idi. buninggha jawaben xittay terepmu Amérikining 128 türlük mehsulatigha qarita 15 we %25 tamozhna béji alidighanliqini élan qilghan.
bu ishtin kéyin Amérika terep, xittayning Amérika shirketlirining téxnika we eqli mülük hoquqigha a’it mexpiyetliklirini qolgha keltürüshke urun’ghan dégen seweb bilen, 1300 turlük xittay mehsulatigha%25
tamozhna béji qoyidighanliqini élan qilghan .
yéqinda élan qilin’ghan bir xewerge asaslan’ghanda xittay terep Amérikining xittay mehsulatlirigha qaratqan bu jaza tedbirige qarita xelq’ara soda teshkilatigha erz sun’ghan. emma Amérika pirizdinti donald tramp xittay mallirigha qarita jaza yüzgüzüshke imza atqan tunji küni bu imzaning téxi bashlan’ghuch ikenligini, bundin kéyin xittay mallirigha qarita téximu köp cheklesh élip baridighanlighini bildürgen.

2. xewer

yéqinda erkin asiya radi’osi uyghur bölümining muxbirliri, sherqiy türkistandiki a’ile tawabatliri we uruq – tuqqanlirining xittay hökümiti teripidin bigunah tutqun qilin’ghanliqi heqqide melumat bergen bir sin filimini tarqatti.

sin filimide, erkin asiya radi’o istansisi uyghur bölümide xizmet qiliwatqan axbaratchilar guwahliq bérip, özlirining erkin asiya radi’o istansisining axbarat xadimi bolghanliqi seweblik , sherqiy türkistanning herqaysi sheherliride yashawatqan a’ile tawabatliri we uruq – tuqqanlirining xittay hökümiti teripidin, yépiq terbiyelesh merkezliride tutup turuluwatqanliqi, bezilirining héchqandaq jinayiti bolmighan ehwal astida, késilgenligige da’ir pakitlarni sözligen. sin filim élan qilin’ghandin kéyin, dünyada zor ghulghula peyda qildi. washin’giton pochtisi géziti bu heqte xewer berdi. erkin asiya radi’osi uyghur bölümi xadimlirining xittay hökümitining bu jinayi qilmishlirini dadil pash qilishi, muhajirette yashawatqan, xittay hökümitining yolsizliqlirini pash qilishqa jur’et qilalmaywatqan uyghurlargha jasaret berdi.

3. xewer.

Amérika parlamént ezasi marko rubiyo bilen kirs simis Amérikining Junggoda turushluq bash elchisi terri biranstandqa xet yézip, uni shinjang uyghur aptonom rayonini ziyaret qilishqa, u yerdiki qattiq nazaret séstimisi we erkin asiya radi’osi muxbirlirining a’ile – tawabi’atlirini öz ichige alghan köp sandiki uyghurlarning jazalinish ehwalini sürüshte qilishqa chaqirdi.
Amérikidiki 2 neper parlamint ezasining, Amérikining béyjingda turushluq bash elchisi biranistandqa yazghan xétining asasi mezmuni tüwendikiche:

qedirlik bash elchi biranstand,
biz sizge Junggo sh u a r diki künsayin éghirlishiwatqan keskin insaniy hoquq mesilisi bolupmu, Junggo hökümitining uyghur musulmanliri we bashqa étnik az sanliqlarni ghayet zor sanda mejburi tutqun qilishi, erkin asya radi’osdiki alte neper xizmetchining a’ile ezalirini tutqun qilishi heqqide xet yéziwatimiz. biz szni sh u a r we syasi terbiye merkezlirini ziyaret qilishqa, özingizning Junggo hökümiti we kommunstik partiye bilen bolghan munaswetliringizde sh u a r diki weziyet we Amérikidiki erkin asya radi’osi zhurnalistlirining a’ile ezalirini öz ichige alghan weziyetni aldinqi orun’gha qoyushqa jiddi chaqirimiz.

biz bashquriwatqan Amérika dölet mejlisi Junggo memuri ishlar biterep yilliq doklatida, Junggodiki, bolupmu sh u a r diki künsayin éshiwatqan dini erkinlik cheklimilerni alahide tonushturghanidi. yéqinqi aylardin béri weziyet téximu éghirlashmaqta. sh u a r diki uyghur we bashqa étnik az sanliqlar mejburi tutqun qilish, diniy ibadetler we medeniyetni qattiq cheklesh, yüz tonush kamérasi, yan télifun skannérlash we DNA toplash we hemme yerge bösüp kiridighan saqchilarni kéngeytish arqiliq turmushning hemme terepliri nazaret qilinidighan derijide éliktironlashqan nazaret séstimisini omumlashturush subyékti bolmaqta.

ishenChilik taratqu xewerlirige asaslan’ghanda, atalـmish terbiyilesh merkezliri dep atilidighan jaylarda 500mingdin 1 milyon’gha qeder kishi bar yaki qamalghan bolup, bular bügünki dunyada qamalghan eng köp sandiki az sanliq xelq bolup hésablinidu. minglighan kishiler birla waqitta aylarche tutup turulup, mejburi syasi öginishke mejburlanmaqta. xewerlerge asaslan’ghanda, nurghun kishiler namaz oqughanliqi islamche kiygenliki yaki chet el bilen alaqisi bolghanliqi, ilgiri chet elni sayahet qilghanliqi yaki bashqa bir dölette yashaydighan tuqqanliri bolghanliqi üchün qamalghan. bu merkezlerde tutup turuluwatqan kishilerning ölüp ketkenliki xewer qilinmaqta, jümlidin mushu terbiyilesh merkizige qamalghan bolushi mumkin bolghan bir meshhur musulman dini alimning ölüm xewiri tarqalmaqta. yene bezi xewerlerde muhapizet munarliri, tömür sim we igiz tamlar bilen qorshalghan bu terbiyilesh merkezliride insaniy hoquq depsendiChiliki we éghir qiyin- qistaq élip bérilghanliqigha a’it xewerler tarqalmaqta…
biz yene Amérikidiki uyghur insaniy hoquq pa’aliyetchisi rabiye qadirning kishilik hoquqni qoghdash üchün élip barghan tirishchanliqliri sewebidin uning onlighan tuqqanlirining qamaqqa élinishi we éghir mu’amilige uchrighanliqi we éghir mu’amilige uchrash éhtimalliqighimu köngül bölimiz.
biz elchixanining yuqiridiki ishlar heqqidiki tirishchanliqi, jümlidin diplomatik urunushliri we Junggo hökümitining inkasi heqqidiki doklatni kütimiz. erkin asiya muxbirlirining ehwalda, biz szni bularning meslisini aldinqi orun’gha qoyidighan diplomatik tirishchanliqlarni shexsen élip bérip, bu shexslerning nediliki we salametlik ehwalini aydinglashturushngizni we ularni qoyup bérishke bésm ishlitishingizni telep qilimiz. eger bularni derhal hel qilish charisi bolmighanda, biz Amérika dölet ishliri mehkimisidin Amérika qoshma shitatlirida meshghulat élip baridighan Junggoning dölet igilikidiki taratqu memurliri yaki bashqurush xadimlirigha wiza bérishni ret qilishni telep qilimiz…
Junggo hökümiti we kommunstik partiyening sh u ar diki basturushliri Amérikining erkin we ochuq hindi – tinch okyan rayonini kapaletke ige qilish tirishchanliqi üchün intayin muhim bolghan bir Qatar menpe’etige bérip chétilidu.
biz siz bilen Amérika qoshma shtatlirining menpe’etlirini ilgiri sürüsh, xelq’arada étirap qilin’ghan insaniy hoquq depsendiChiliklirige tedbir qollinish we radikallishishqa türtke bolidighan xeterlik hökümet syasetlirini cheklesh üchün bille ishleshni kütimiz.

hörmet bilen:

kéngesh palata ezasi marku robiyo

awam palata ezasi kéris smis.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz