һәптилик дуня хәвәрлири 8-апрел


мәсул муһәрир: сәһәр

микрофунда: қарахан вә тумарис

бүгүнки дуня хәвәрлиримизниң асаси мәзмуни төвәндикичә

хәвәрлиримизниң мәсул муһәррири: сәһәр.

1. Америка – хиттай сода уруши давам қилмақта.
2. әркин асия радио истансиси уйғур бөлүмидики хадимлар син филими ишләп, хиттай даирилириниң өзлириниң аилә тавабатлири вә уруқ – туққанлирини тутқун қиливатқанлиғини паш қилди.
3. Америка 2 нәпәр парламент әзаси, Америкиниң хиттайда турушлуқ баш әлчисигә хәт йезип уйғурлар вәзийитини тәкшүрүшкә чақирди.

хәвәр:
1. Америка билән хиттай оттурисидики сода уруши давам қилмақта.
Америка билән хиттай оттурисидики сода уруши изчил давам қиливатқан болуп, бу уруш трамп һөкүмитиниң өткән айда хиттайдин импорт қилинидиған полат вә алюминларға айрим – айрим һалда йүздә %25 вә %10 таможна беҗи қоюш билән башланған иди. буниңға җавабән хиттай тәрәпму Америкиниң 128 түрлүк мәһсулатиға қарита 15 вә %25 таможна беҗи алидиғанлиқини елан қилған.
бу иштин кейин Америка тәрәп, хиттайниң Америка ширкәтлириниң техника вә әқли мүлүк һоқуқиға аит мәхпийәтликлирини қолға кәлтүрүшкә урунған дегән сәвәб билән, 1300 турлүк хиттай мәһсулатиға%25
таможна беҗи қойидиғанлиқини елан қилған .
йеқинда елан қилинған бир хәвәргә асасланғанда хиттай тәрәп Америкиниң хиттай мәһсулатлириға қаратқан бу җаза тәдбиригә қарита хәлқара сода тәшкилатиға әрз сунған. әмма Америка пириздинти доналд трамп хиттай маллириға қарита җаза йүзгүзүшкә имза атқан тунҗи күни бу имзаниң техи башланғуч икәнлигини, бундин кейин хиттай маллириға қарита техиму көп чәкләш елип баридиғанлиғини билдүргән.

2. хәвәр

йеқинда әркин асия радиоси уйғур бөлүминиң мухбирлири, шәрқий түркистандики аилә тавабатлири вә уруқ – туққанлириниң хиттай һөкүмити тәрипидин бигунаһ тутқун қилинғанлиқи һәққидә мәлумат бәргән бир син филимини тарқатти.

син филимидә, әркин асия радио истансиси уйғур бөлүмидә хизмәт қиливатқан ахбаратчилар гуваһлиқ берип, өзлириниң әркин асия радио истансисиниң ахбарат хадими болғанлиқи сәвәблик , шәрқий түркистанниң һәрқайси шәһәрлиридә яшаватқан аилә тавабатлири вә уруқ – туққанлириниң хиттай һөкүмити тәрипидин, йепиқ тәрбийәләш мәркәзлиридә тутуп турулуватқанлиқи, бәзилириниң һечқандақ җинайити болмиған әһвал астида, кесилгәнлигигә даир пакитларни сөзлигән. син филим елан қилинғандин кейин, дүняда зор ғулғула пәйда қилди. вашингитон почтиси гезити бу һәқтә хәвәр бәрди. әркин асия радиоси уйғур бөлүми хадимлириниң хиттай һөкүмитиниң бу җинайи қилмишлирини дадил паш қилиши, муһаҗирәттә яшаватқан, хиттай һөкүмитиниң йолсизлиқлирини паш қилишқа җурәт қилалмайватқан уйғурларға җасарәт бәрди.

3. хәвәр.

Америка парламент әзаси марко рубийо билән кирс симис Америкиниң Җуңгода турушлуқ баш әлчиси тәрри биранстандқа хәт йезип, уни шинҗаң уйғур аптоном районини зиярәт қилишқа, у йәрдики қаттиқ назарәт сестимиси вә әркин асия радиоси мухбирлириниң аилә – тавабиатлирини өз ичигә алған көп сандики уйғурларниң җазалиниш әһвалини сүрүштә қилишқа чақирди.
Америкидики 2 нәпәр парламинт әзасиниң, Америкиниң бейҗиңда турушлуқ баш әлчиси биранистандқа язған хетиниң асаси мәзмуни түвәндикичә:

қәдирлик баш әлчи биранстанд,
биз сизгә Җуңго ш у а р дики күнсайин еғирлишиватқан кәскин инсаний һоқуқ мәсилиси болупму, Җуңго һөкүмитиниң уйғур мусулманлири вә башқа етник аз санлиқларни ғайәт зор санда мәҗбури тутқун қилиши, әркин ася радиосдики алтә нәпәр хизмәтчиниң аилә әзалирини тутқун қилиши һәққидә хәт йезиватимиз. биз сзни ш у а р вә сяси тәрбийә мәркәзлирини зиярәт қилишқа, өзиңизниң Җуңго һөкүмити вә коммунстик партийә билән болған мунасвәтлириңиздә ш у а р дики вәзийәт вә Америкидики әркин ася радиоси журналистлириниң аилә әзалирини өз ичигә алған вәзийәтни алдинқи орунға қоюшқа җидди чақиримиз.

биз башқуриватқан Америка дөләт мәҗлиси Җуңго мәмури ишлар битәрәп йиллиқ доклатида, Җуңгодики, болупму ш у а р дики күнсайин ешиватқан дини әркинлик чәклимиләрни алаһидә тонуштурғаниди. йеқинқи айлардин бери вәзийәт техиму еғирлашмақта. ш у а р дики уйғур вә башқа етник аз санлиқлар мәҗбури тутқун қилиш, диний ибадәтләр вә мәдәнийәтни қаттиқ чәкләш, йүз тонуш камераси, ян телифун сканнерлаш вә DNA топлаш вә һәммә йәргә бөсүп киридиған сақчиларни кеңәйтиш арқилиқ турмушниң һәммә тәрәплири назарәт қилинидиған дәриҗидә еликтиронлашқан назарәт сестимисини омумлаштуруш субйекти болмақта.

ишәнЧилик таратқу хәвәрлиригә асасланғанда, аталـмиш тәрбийиләш мәркәзлири дәп атилидиған җайларда 500миңдин 1 милйонға қәдәр киши бар яки қамалған болуп, булар бүгүнки дуняда қамалған әң көп сандики аз санлиқ хәлқ болуп һесаблиниду. миңлиған кишиләр бирла вақитта айларчә тутуп турулуп, мәҗбури сяси өгинишкә мәҗбурланмақта. хәвәрләргә асасланғанда, нурғун кишиләр намаз оқуғанлиқи исламчә кийгәнлики яки чәт әл билән алақиси болғанлиқи, илгири чәт әлни саяһәт қилғанлиқи яки башқа бир дөләттә яшайдиған туққанлири болғанлиқи үчүн қамалған. бу мәркәзләрдә тутуп турулуватқан кишиләрниң өлүп кәткәнлики хәвәр қилинмақта, җүмлидин мушу тәрбийиләш мәркизигә қамалған болуши мумкин болған бир мәшһур мусулман дини алимниң өлүм хәвири тарқалмақта. йәнә бәзи хәвәрләрдә муһапизәт мунарлири, төмүр сим вә игиз тамлар билән қоршалған бу тәрбийиләш мәркәзлиридә инсаний һоқуқ дәпсәндиЧилики вә еғир қийин- қистақ елип берилғанлиқиға аит хәвәрләр тарқалмақта…
биз йәнә Америкидики уйғур инсаний һоқуқ паалийәтчиси рабийә қадирниң кишилик һоқуқни қоғдаш үчүн елип барған тиришчанлиқлири сәвәбидин униң онлиған туққанлириниң қамаққа елиниши вә еғир муамилигә учриғанлиқи вә еғир муамилигә учраш еһтималлиқиғиму көңүл бөлимиз.
биз әлчиханиниң юқиридики ишлар һәққидики тиришчанлиқи, җүмлидин дипломатик урунушлири вә Җуңго һөкүмитиниң инкаси һәққидики доклатни күтимиз. әркин асия мухбирлириниң әһвалда, биз сзни буларниң мәслисини алдинқи орунға қойидиған дипломатик тиришчанлиқларни шәхсән елип берип, бу шәхсләрниң нәдилики вә саламәтлик әһвалини айдиңлаштурушңизни вә уларни қоюп беришкә бесм ишлитишиңизни тәләп қилимиз. әгәр буларни дәрһал һәл қилиш чариси болмиғанда, биз Америка дөләт ишлири мәһкимисидин Америка қошма шитатлирида мәшғулат елип баридиған Җуңгониң дөләт игиликидики таратқу мәмурлири яки башқуруш хадимлириға виза беришни рәт қилишни тәләп қилимиз…
Җуңго һөкүмити вә коммунстик партийәниң ш у ар дики бастурушлири Америкиниң әркин вә очуқ һинди – тинч окян районини капаләткә игә қилиш тиришчанлиқи үчүн интайин муһим болған бир Қатар мәнпәәтигә берип четилиду.
биз сиз билән Америка қошма штатлириниң мәнпәәтлирини илгири сүрүш, хәлқарада етирап қилинған инсаний һоқуқ дәпсәндиЧиликлиригә тәдбир қоллиниш вә радикаллишишқа түрткә болидиған хәтәрлик һөкүмәт сясәтлирини чәкләш үчүн биллә ишләшни күтимиз.

һөрмәт билән:

кеңәш палата әзаси марку робийо

авам палата әзаси керис смис.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз