heptilik xewerler 8-san


özmuxbirimiz artuch bughra xewiri:

mikrofunda: qaraxan we tumars

1- sherqiy türkistanda Xitay tajawuzchilar birinchi derijilik haletni kucheytken

27-féwral düshenbe küni ürümchide térrorluqqa zerbe bérish namida 10 ming kishilik manéwir we qesemyad yighini ötküzülgen idi.
28-féwral seyshenbe küni béyjing shehiridimu 1-derijilik herbiy halet élan qilinip, herbiy haletning 3-ayning 17-künigiche, yeni béyjingda 3-mart bashlinidighan memliketlik siyasiy kéngesh yighini we 5-mart bashlinidighan memliketlik xelq qurultiyi yighini axirlashquche dawam qilidighanliqi uqturuldi. sherqiy türkistan we Xitay paytexti béyjingning oxshash mezgilde jiddiy haletke kélishi xelq’ara taratqularning diqqitini qozghidi.
roytérs agéntliqi, diplomat Qatarliqlarda: «ürümchide 10 ming kishilik manéwir ötküzülüp heywe qilindi», «Xitay tarixida misli körülmigen zor qoshunluq herbiy manéwir ötküzdi», «Xitayning ikki yighinidin ilgiri ürümchide manéwir ötküzüldi, béyjingda herbiy halet yürgüzüldi» dégendek témilardiki xewerler bérilip, Xitayni ensizlikke séliwatqini peqetla iptida’iy qoral pichaq-paltilar bilen qarshiliq körsitiwatqan uyghurlarla bolup qalmastin, belki shi jinping hökümitining pütkül Xitay teweside yüz bérish éhtimali bolghan éghir dawalghush we hakimiyet qatlimida her waqit yüz bérish éhtimali bolghan ikki guruh körüshi Qatarliq köp amillargha munasiwetlik ikenliki tilgha élindi.
xewerlerdin melum bolushiche, chén chüen’go qesemyad yighinida söz qilip, «bash shuji shi jinpingning semimiy muhim tapshuruqini bashtin-axiri ésimizde ching saqlap, sadaqitimiz arqiliq qesimimizni emeliyette körsitishimiz kérek» dégen. halbuki 28 -féwral küni béyjingda herbiy halet élan qilin’ghan küni, béyjingning chawyang rayonluq hökümet 4500 neper qoralliq saqchi, eskerni béyjingda tuyuqsiz yüz bérish éhtimali bolghan weqelerning aldini élishqa ajratqan. 200 dane bronéwik béyjing sheher merkizidiki kochilarda charlashqa orunlashturulghan. béyjing sheherlik saqchi idarisi yene nechche yüzligen saqchi xadimini mektep, doxturxana, tömüryol Qatarliq jaylargha tertip saqlashqa ewetken.

2- Xitay tajawuzChiliri muhajirettiki uyghurlarni undidar arqiliq soraq qilish dawamlashmaqta.

Xitay tajawuzchliri yéngi yil kirgendin buyan, sherqiy türkistandiki uyghurlardin chet’elge chiqip kirgen, qolida pasporti barlarni bashqidin tizimgha élip arxiplashturushtin bashqa, Xitay pasportidiki chet’elde yashap turuwatqan uyghurlargha bolghan teqip qilishni ashurghan.
chet’eldiki uyghurlarning wetendiki uruq -tuqqanliri arqiliq ularning alaqe undidarini qolgha chüshürüp ulargha undidar arqiliq uchur yollap ularning nede turwatqanliqi,nime xizmet qiliwatqanliqi a’ile tawabi’atliri we perzetliriningmu qaysi mektepte, qanchinchi yilliqta oquwatqanliqini surushte qilghan.
ularning ehwlini igelleshtin sirt ulardin etrapidiki siyasiy teshkilat we siyasiy pa’aliyetchilerning ehwalidin uchur bérishni telep qilghan.hetta weten’ge tuqqan yoqlap kelgende perzetlirini bille alghach kélishini alahide tapilighan. buningdiki meqsed, ata-anilirining aghzidin alalmighan uchurlarni perzetliridin élishqa urunmaqchi boliwatqanliqi ashkara boldi.

3- shiwitsiyede Xitaygha ishlewatqan tibetlik jasus qolgha élindi

shiwétsiye istixbarat teshkilati«SEPO», shiwétsiyediki siyasiy panahliq tiligen muhajirlar heqqide melumat toplap, Xitaygha yollighan bir jasusluq gumandarini qolgha chüshürdi.
shiwétsiye istixbarat teshkilati «SEPO» ning axbarat ishliri bayanatchisi nina odérmalm sichi «shiwétsiyede bixeter halda siyasiy panahliq tilep yashawatqan insanlarni nazaret qilip, qorqunch ichide yashishigha seweb bolush, öz döletliridiki tashlap chiqip kétishke mejbur bolghan yéqin–yoruqlirining bixeterlikini xewpke ittirishke oxshash bu xil jasusluq pa’aliyetliri démokratiyege éghir ziyan yetkuzidu» dédi.
shiwitsiye metbu’atliride ashkarilinishiche, Xitaygha jasusluq qilghan gumandar shiwitsiye puqrasi bolghan 53yashliq tibet bolup, shiwitsiye istixbarati 2yil keynige chushüsh arqiliq pash qilghan.
buningdin ilgirimu shiwétsiyede turushluq uyghurlar heqqide melumat toplap Xitaygha yollighan babur mexsut qolgha élinip, 3 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin’ghan idi.
közetküchiler birdek Xitay tajawuzChilirining chet’eldiki uyghurlargha bolghan jasusluq herkitining toxtap qalmighanliqini her qaysi döletlerdiki elchixana we konsulxanilirida mexsus jasusluq herketlirige yitekChilik qilidighanliqini,hetta sherqiy türkistan’gha tuqqan yoqlap barghan uyghurlarni chay sohbitige orunlashturush arqiliq qattiq yumshaq wastiler bilen uchur toplawatqanliqini ilgiri surmekte.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz