qulluqtin ölüm ela-1 (muxemmes)


aptori: ghulam osman

mikrofunda: qaraxan

pushayman’gha qalur herkim qolay purset — zaman ketse,
bolur sersanu – xar, bozek, éziz tupraq — makan ketse,
qalurmu izziting, herneng tamami yaw taman ketse,
ne mülküng, hem nomus ـ aringmu bille yanmu ـ yan ketse,
téxi baqida bar dozaq, bu xarliqta iman ketse!

peqirsen, gerche sen zerdar eger xelqing gaday bolsa,
ne hörsen, chörisen, qulsen, eger xelqing malay bolsa,
makaning bolmisa nöldur, qolungda mülk talay bolsa,
hulidur barchining hörlük, sa’adet birsaray bolsa,
ne zerdarliq, bayashadliq, qolungdin textrawan ketse.

ashundaq boldi bu qismet, qolumdin bumakan ketkech,
ölümni ixtiyar etmey, ita’ette boyun ekkech,
bolup yoqsul ـ peqir, bashqa zulumning derrisi tekkech,
sitemkar shahi bu düshmen azaplap put ـ qolum chekkech,
buningdin özge ne bolghay, özemge ten makan ketse?

musapir qildiler düshmen, özimiz yurtida bizni,
xoshamet qildurar quldek igip hem püktürüp tizni,
»ezeldin bizge ten yer« dep öchürmek qestide izni,
buning keynide »Xitay« dep élan qilmaghi bar sizni,
Xitay bop sözlimek qalghay, ana til — xush zaban ketse.

yürelmesmiz mehelle arilap hetta bolup erkin,
diban: ruxset bérermu kent hökümdari néme derkin?
eger xetsiz yürer bolsaq ésenlikmu emes mümkin,
tayaq yeymiz tosuqlarda Xitay saqchisidin, ghemkin,
solaydu ixtiyar unda, qoyar yaki guman ketse.

qedemde duch kéler bizge hoquqsizliqu ـ tengsizlik,
»baraberlik« shu’ari bar, qizarmas, yawda rengsizlik,
tilimiz ötmigey héch an, hejep tar bizge cheksizlik,
Xitay »öz« deydu bu yalghan, »ögey«lik bunda sheksizlik,
jimi imkanimiz pütti, tügeymiz emdi jan ketse!

némishke bu kebi bozek, boshang bolmaqqa könduq biz?
idighu zatimiz batur, chidamsizliqqa öngduq biz?
qéni u heywiler emdi, ejep asanla sunduq biz,
ni aru, ni nomus bizge, Xitaygha chöre bolduq biz!
unuttuqmu kéler köklem xazan hem qehritan ketse.

musulman ehli ten alghan bir allaghila qulluqni,
ki iqrar qilar allahqila mensup ulughluqni,
bolar shermendilik elwet qobul etmek buxorluqni:
Xitay qullughi birlen bu kebi chong kufurluqni,
azar insan, qayar insan nigahidin nishan ketse.

eger isteydiken kimki xudayimning rizasini,
zéminni hör, pütün qilmaqni hem elning ghizasini,
jahan’gha anglitar bolsaq bu xelqning ah -sazasini,
jihad qilmaq kérek yawning bérip obdan jazasini,
tebi’iyki, külgüsi aptap kökimizdin tuman ketse.

bu yolda saqlimaq sherttur, wetendashlar, inaqliqni,
yéqin qilmaq niyetlerni, tügetmek hem yiraqliqni,
nishan bir, düshminimiz hem bir, qoyayli ajrimaqliqni,
aramizda adawettin ora – hang kolimaqliqni,
asandur bashqini tüzmek, bu chong düshmen chayan ketse.

kéliwersun sépimizge Xitayni düshmini bilgen,
ulugh ـushshaq uyushqay zich, Xitayni shumpini bilgen,
qilip jari jimi küchni, bilimu ـ gumpini bilgen,
emel ichre jihadni shu emelning obdini bilgen,
eqelli bir sawat shuki: kélur payda ziyan ketse.

ne payda, düshmini ortaq qewm ichre bölünmeklik?
ayirmaq »aq ـ qara taghliq« diban pirqige bölmeklik?
ki ejder aldida yolwasnimu türtüp chöchütmeklik?
nadanliq barchisi, yatqan yilannimu ürkütmeklik,
süzülgey kölmu, östengmu, büyük kelkün qiyan – ketse.

kimiki bölse bu elni ashu shum – bedniyet düshmen,
chirayliq sözlisimu ger, peqetla dost süret düshmen,
ashundaq ton kiyip bizge qilurler erziyet düshmen,
ki düshmen dostqa aylanmas, shu düshmen aqibet düshmen!
shamal ayriydighu danni, qalur cheshlersaman ketse!?

ne yengligh biz turarmiz shük, yene qandaq ümid qaldi?
xéchirdek harwigha qoshqan, yürüshtin putimiz taldi,
chiqalmaymiz tosar qoshqun, sa yansaq bolmighay emdi,
pétip ketmek, uchup ketmekke tösh,belwaghliri daldi,
peqet algha chépip öl, ya sunar shota yaman ketse!

bu yengligh xar yashimaqtin yigitlerche ölüm ela,
ne tallash imkanimiz bardur, peqet bizlerge yol birla:
bu yolda nur bilen nusret, bu yolni buyrimish allah,
chiqar bolsaqla bel baghlap yorutqay nurchéchip shola,
qalur qozigha yaylaqlar bu yerdin it ــ qawan ketse.

1998-yili iyun, bishkek-tashkent.

qulluqtin ölüm ela-1 (muxemmes)diki inkaslar

  1. allah silerdin razi bolsun!
    axiridin ikkinchi kuplittiki »qoshqun« sözi qoshun dep teleppuz qiliniptu. bu kuplitta déyilgen »harwigha qoshqan xéchir« parodisi bir uyghur temsilini menbe qilidu.: insanlar intayin qiyin weziyette qalghanda ikki tallishila bolup, her ikkisila xeterlik bolghanda bu temsil déyilidu: « ya at ölsun, ya shota (harwining shotisi) sunsun!« bu shé’irda at ornigha xéchirning almashturulushi peqetla wezin étibari üchündur. chünki »at« bir boghum, emma bizge ikki boghumluq bir söz kérekidi.
    qarwigha qoshqan at aldi (bogha jawen), arqisi (qoshqun), üsti (belwagh), asti (tösh) tamamen tosulghan bir halette bolghini üchün qutulush yoli ya chépip ölüsh, yaki shotini sundurushtur.
    qoshqun — harwa, qabduqlirida we at-ésheklerning uchuluq (tuqum)ida boludughan organlardin biri bolup, quyruq astida arqigha sa yénishqa kérek (harwida) yaki uchuluqning aldigha sérilip ketmesliki üchün kérek.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz