қуллуқтин өлүм әла-1 (мухәммәс)


аптори: ғулам осман

микрофунда: қарахан

пушайманға қалур һәрким қолай пурсәт — заман кәтсә,
болур сәрсану – хар, бозәк, езиз тупрақ — макан кәтсә,
қалурму иззитиң, һәрнәң тамами яв таман кәтсә,
нә мүлкүң, һәм номус ـ ариңму биллә янму ـ ян кәтсә,
техи бақида бар дозақ, бу харлиқта иман кәтсә!

пәқирсән, гәрчә сән зәрдар әгәр хәлқиң гадай болса,
нә һөрсән, чөрисән, қулсән, әгәр хәлқиң малай болса,
маканиң болмиса нөлдур, қолуңда мүлк талай болса,
һулидур барчиниң һөрлүк, саадәт бирсарай болса,
нә зәрдарлиқ, баяшадлиқ, қолуңдин тәхтраван кәтсә.

ашундақ болди бу қисмәт, қолумдин бумакан кәткәч,
өлүмни ихтияр әтмәй, итаәттә боюн әккәч,
болуп йоқсул ـ пәқир, башқа зулумниң дәрриси тәккәч,
ситәмкар шаһи бу дүшмән азаплап пут ـ қолум чәккәч,
буниңдин өзгә нә болғай, өзәмгә тән макан кәтсә?

мусапир қилдиләр дүшмән, өзимиз юртида бизни,
хошамәт қилдурар қулдәк игип һәм пүктүрүп тизни,
»әзәлдин бизгә тән йәр« дәп өчүрмәк қәстидә изни,
буниң кәйнидә »Хитай« дәп елан қилмағи бар сизни,
Хитай боп сөзлимәк қалғай, ана тил — хуш забан кәтсә.

йүрәлмәсмиз мәһәллә арилап һәтта болуп әркин,
дибан: рухсәт берәрму кәнт һөкүмдари немә дәркин?
әгәр хәтсиз йүрәр болсақ есәнликму әмәс мүмкин,
таяқ йәймиз тосуқларда Хитай сақчисидин, ғәмкин,
солайду ихтияр унда, қояр яки гуман кәтсә.

қәдәмдә дуч келәр бизгә һоқуқсизлиқу ـ тәңсизлик,
»барабәрлик« шуари бар, қизармас, явда рәңсизлик,
тилимиз өтмигәй һеч ан, һәҗәп тар бизгә чәксизлик,
Хитай »өз« дәйду бу ялған, »өгәй«лик бунда шәксизлик,
җими имканимиз пүтти, түгәймиз әмди җан кәтсә!

немишкә бу кәби бозәк, бошаң болмаққа көндуқ биз?
идиғу затимиз батур, чидамсизлиққа өңдуқ биз?
қени у һәйвиләр әмди, әҗәп асанла сундуқ биз,
ни ару, ни номус бизгә, Хитайға чөрә болдуқ биз!
унуттуқму келәр көкләм хазан һәм қәһритан кәтсә.

мусулман әһли тән алған бир аллағила қуллуқни,
ки иқрар қилар аллаһқила мәнсуп улуғлуқни,
болар шәрмәндилик әлвәт қобул әтмәк бухорлуқни:
Хитай қуллуғи бирлән бу кәби чоң куфурлуқни,
азар инсан, қаяр инсан нигаһидин нишан кәтсә.

әгәр истәйдикән кимки худайимниң ризасини,
земинни һөр, пүтүн қилмақни һәм әлниң ғизасини,
җаһанға аңлитар болсақ бу хәлқниң аһ -сазасини,
җиһад қилмақ керәк явниң берип обдан җазасини,
тәбиийки, күлгүси аптап көкимиздин туман кәтсә.

бу йолда сақлимақ шәрттур, вәтәндашлар, инақлиқни,
йеқин қилмақ нийәтләрни, түгәтмәк һәм йирақлиқни,
нишан бир, дүшминимиз һәм бир, қояйли аҗримақлиқни,
арамизда адавәттин ора – һаң колимақлиқни,
асандур башқини түзмәк, бу чоң дүшмән чаян кәтсә.

келивәрсун сепимизгә Хитайни дүшмини билгән,
улуғ ـушшақ уюшқай зич, Хитайни шумпини билгән,
қилип җари җими күчни, билиму ـ гумпини билгән,
әмәл ичрә җиһадни шу әмәлниң обдини билгән,
әқәлли бир сават шуки: келур пайда зиян кәтсә.

нә пайда, дүшмини ортақ қәвм ичрә бөлүнмәклик?
айирмақ »ақ ـ қара тағлиқ« дибан пирқигә бөлмәклик?
ки әҗдәр алдида йолвасниму түртүп чөчүтмәклик?
наданлиқ барчиси, ятқан йиланниму үркүтмәклик,
сүзүлгәй көлму, өстәңму, бүйүк кәлкүн қиян – кәтсә.

кимики бөлсә бу әлни ашу шум – бәднийәт дүшмән,
чирайлиқ сөзлисиму гәр, пәқәтла дост сүрәт дүшмән,
ашундақ тон кийип бизгә қилурләр әрзийәт дүшмән,
ки дүшмән достқа айланмас, шу дүшмән ақибәт дүшмән!
шамал айрийдиғу данни, қалур чәшләрсаман кәтсә!?

нә йәңлиғ биз турармиз шүк, йәнә қандақ үмид қалди?
хечирдәк һарвиға қошқан, йүрүштин путимиз талди,
чиқалмаймиз тосар қошқун, са янсақ болмиғай әмди,
петип кәтмәк, учуп кәтмәккә төш,бәлвағлири далди,
пәқәт алға чепип өл, я сунар шота яман кәтсә!

бу йәңлиғ хар яшимақтин йигитләрчә өлүм әла,
нә таллаш имканимиз бардур, пәқәт бизләргә йол бирла:
бу йолда нур билән нусрәт, бу йолни буйримиш аллаһ,
чиқар болсақла бәл бағлап йорутқай нурчечип шола,
қалур қозиға яйлақлар бу йәрдин ит ــ қаван кәтсә.

1998-йили июн, бишкәк-ташкәнт.

қуллуқтин өлүм әла-1 (мухәммәс)дики инкаслар

  1. аллаһ силәрдин рази болсун!
    ахиридин иккинчи куплиттики »қошқун« сөзи қошун дәп тәләппуз қилинипту. бу куплитта дейилгән »һарвиға қошқан хечир« пародиси бир уйғур тәмсилини мәнбә қилиду.: инсанлар интайин қийин вәзийәттә қалғанда икки таллишила болуп, һәр иккисила хәтәрлик болғанда бу тәмсил дейилиду: « я ат өлсун, я шота (һарвиниң шотиси) сунсун!« бу шеирда ат орниға хечирниң алмаштурулуши пәқәтла вәзин етибари үчүндур. чүнки »ат« бир боғум, әмма бизгә икки боғумлуқ бир сөз керәкиди.
    қарвиға қошқан ат алди (боға җавән), арқиси (қошқун), үсти (бәлвағ), асти (төш) тамамән тосулған бир һаләттә болғини үчүн қутулуш йоли я чепип өлүш, яки шотини сундуруштур.
    қошқун — һарва, қабдуқлирида вә ат-ешәкләрниң учулуқ (туқум)ида болудуған органлардин бири болуп, қуйруқ астида арқиға са йенишқа керәк (һарвида) яки учулуқниң алдиға серилип кәтмәслики үчүн керәк.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз