роһ дурданилири 8-сан


8-март ханим – қизлар күни үчүн тәйярланди

таң зияси йоқмидур

микрофунда: қарахан

бу қара һиҗран түниниң интиһаси йоқмидур,
вәсли дидар күнлириниң иптидаси йоқмидур?
өлгүдәк җанимға тәгди һеҗир ахшами яман,
бир хәвәр кәлсә нә болғай, таң сабаси йоқмидур?
бир нәпәс йүз йил билинди интизарлиқ дәстидин,
тәшнаи қәлбим үчүн нәшу нәмаси йоқмидур?
өртиди җисмимни һәрдәм дилда ялқунлап көйүк,
хәстә дилгә бир шипа дора-даваси йоқмидур?
яр хияли бирлә солдум, йәтти өмрүмгه хазан,
тәнгә җан бәхш әткили көкләм һаваси йоқмидур?
бу җудунлуқ дәштлири кәң, мени аздурди талай,
әмди йол көрсәткүчи бир рәһнә маси йоқмидур?
кәтмигәй арманда өткүр көздә қанлиқ яш билән,
йиртқили түн пәрдисини таң зияси йоқмидур?

хәҗлә

микрофунда: қарахан

хәҗлә, хаинларәй, хәҗлә, бу әлниң малини хәҗлә,
йетишмәй қалисиләр у һәм елип сән җанини хәҗлә.
хенимға осма дәп хәҗлә, бегимгә тасма дәп хәҗлә,
талан-тараҗидин қалған парчә нанини хәҗлә.
деһқанға ачқузуп бозни, дуканға тоқутуп бозни,
селип алванни йүз қатлам, ичип сән қанити хәҗлә .
көлидә белиқи көп дәп, йәр асти байлиқи көп дәп,
қәдәмдә миң тепип һийлә, ечип сән канини хәҗлә.
палани ақчидур-көкчи, бу өткүрму яман доқчи,
дәп парчилап бу милләтни, сетип виҗданини хәҗлә.

========================

8-март ханим – қизлар күни үчүн тәйярланди

« аялниң исми йоқ », ундақта қәдир – қиммитичу?

микрофунда: абдусалам нияз уйғур

« аялниң исми йоқ » дейиш арқилиқ, аялниң қәдир –қиммитини йоқ қилған мәлум чүшәнчигә бир җавап болсун дәп бу мавзуни қойдум.
заманивийлиқ аялни өйдин чиқирип, өйини чеқивәтти. аялни қайил қилиш үчүн, униңға өйни « бу сениң түрмәң » дәп тонуштурди. бу шәйтани тәвсийәгә алданған мәдәний аяллар өйини тәрк әтти.
уларниң бу аялларға өйиниң орнида тонуштурған нәрсә немә иди? коча – койлар, талла базарлири, көңүл ечиш маканлири, завут, орган, дуккан, ишхана, аммиви тәшкилат… Қатарлиқлар иди. лекин буларниң һечқайсиси өйниң орнини алалмиди. аял өйгә дүшмән, талаға ашина қилинди. 
әпсус, тала уни қоғдиялмиди. әлвәттә қоғдиялмайтти. талаға чақирғанлар уни һимайисиз, қоғдиғучисиз қалсун дәп чақирғаниди. уни талаға чақирғанлар, уни « тавар »ға айландурушқа интилидиғанлар иди.
аял улар үчүн ясанди, боянди, упа – әңлик сүркиди. улар үчүн пулини, вақтини, һаятини хәҗлиди. өйдин чиқирип сиритқа мәптун қилған, таланиң « тавари »ға айландурған һәр аялни, улар лоқ вә көнүк херидар сүптидә даим алқишлиди. демисиму әһвал шундақ иди. аял еришиш үчүн хәҗләйтти, хәҗләш үчүн пул тапатти.
нәтиҗидә аял « ана » икәнликини унутти. чүнки у өзигә ятлашқаниди. талаға беқинған һаятниң алдирашЧилиқини һечқандақ бир аял « ана »лиқ сүпити билән биргә елип маңалмайтти. у назинин йәлкиси бу еғир йүкни көтүрәлмәйтти. әмәлийәттиму шундақ болди. чиқип ташлиған өйиниң орниға дәңни дәссәтти. « чеқивәтти » дегән вақтимда, әлвәттә, төт тамни нәзәрдә тутмидим. бу бир охшитиш иди. худди аялниң аяллиқ ролини пүчәкләштүргәндәк, өйниң иҗтимаий һаяттики ролини пүчәкләштүрди.
күнимиздә өйләр көпинчә икки кишилик меһман күтүш иди. дада ишқа, ана ишқа, бала йәслигә мәһкум. немә дегән гүзәл һаят!!! сиз буни аилә дейәләмсиз? аилә болалмиғанлиқи һәммигә мәлум. нәтиҗидә әң башта пәрзәнт санини азайтишқа қайил қилди. демисиму, өйдин чиққан аял буниңға қайил болушқа мәҗбур иди. башқа шәкилдә талаға чиқалмайтти. униң нәзридә өзини сириттин айрип туридиған һәр амил бир тосақ иди. буниң ичигә пәрзәнт, һәтта аялидин « аяллиқ » тәләп қилған ериму кирәтти.
аиләсизликниң мәркиз болған ғәрп әллиридә модрин ( заманиви ) аяллар туғмайду. өткәндә қибрис рим һөкүмити һәр тоғут үчүн 60 миң доллар беридиғанлиқини елан қилди. билимән, аялларни туғушқа йәнила қилалмайду. пәрзәнтни өзи үчүн биһудә җапа тартиш дәп қарайдиған бир аялни қандақму тоғушқа қайил қилалайсиз? болупму « колликтип мели »ға айландуруш үчүн ичидики « ана » өлтүрүлгән модрин аял, фитрәтниң чуқанини таштәк қетип кәткән дили билән қандақму аңлиялисун?
қолиға итниң тасмиси тутқузуп қойди вә « бала бақма, ит бақ » дейишти. модрин аял өзиму һес қилмастин итни пәрзәнтниң орниға дәссәтти. пәрзәнтиниң җапасиға рази болуштин қачқан аял, итниң җапасиға рази болди. бу худди бир әрниң җапасиға рази болуштин өзини тартип дилидин аилини чиқирип ташлиғанаялниң, әрлик мәсулийәт туйғусидин мәһрум мәсулийәтсиз, иппәтсиз әрниң дәрдини тартишқа рази болушиға охшайтти.
мусулман аял алди билән биринчи өйи болған тәсәттур ( һиҗап )ни, андин иккинчи тәсәттури болған өйини қоғдайду. бу, аллаһ тәлиматлириға риайә қилған аялға аллаһ ниң бәхш әткән лутпидур.
шундақ, ислами тәсәттур униң биринчи өйидур. бәзиләр тәсәттурға « иккинчи тирә » сүптидә қарайду. бу ашқунлуқтур, фитрәткә зиттур. тәсәттур мумин аял үчүн иҗтимаий мунасивәтләрни шәкилләндүридиған бир тәлиматтур. ят җинис билән иҗтимаий мунасивәт орнатқанда, « инсан »лиқини « чиши»лиқиниң алдиға қойиду. буни тәсәттури арқилиқ әмәлгә ашуриду вә ят җинисқа « мән билән инсанлиқим үстидин мунасивәт орнат » дәйду.
тәсәттурни иккинчи тирә дәп қарайдиған ашқун чүшәнчә, уни мусулман аялниң мәйли ялғуз болсун яки башқилар билән биллә болсун тиригә охшаш униңдин айрилмас бир парчә сүпитидә көриду. бу дәмаллиққа « һушярлиқ » тәк көрүнсиму, теги тәктидин елип ейтқанда фитрәткә зит вә мәҗбури икәнлики мәлум болуп туриду. фитрәткә мас болмиған һәр хил диндарлиқ көрүнүшиниң зиян кәлтүрүп чиқиридиғанлиқи муқәррәр. бу я тәдбиқлиғучиниң муамилә, қилмиш, иҗтимаий мунасивәт вә чүшәнчисидә яки қарши тәрәптә сәлбий тәсир қалдуриду, өзини һес қилдуриду.
тунҗи өй болған ислами тәсәттур, мусулман аял билән һәмишә биргә болиду. мусулман аял қәйәргә барса, уму шу йәргә бариду. мана бу сәвәптин у « өй »ликтур. тәсәттури елип ташлинип кочиға чиқирилған бир аял, бу сәвәптин өйи ханивәйран қилинған бир аялдур.
« тунҗи өйи » болған тәсәттурини қоғдиялмиған аялниң, « иккинчи тәсәттури » болған өйини қоғдиши бәси мүшкүлдур. мана бу сәвәптин һәқни намайән қилған бир тәсәттур, мөҗизидур.  
дуняниң аял ноқтисидин қәйәргә қарап кетиватқанлиқиға зәң селип қарап беқиң. әнә шу чағда немә үчүн мөҗизә дегәнликимни һес қилисиз. тәсәттурниң әркинликниң символи икәнликидин ибарәт һәқиқәтни, һөрлүк шуари билән « тавар »ға айландурулғанаялниң бешидики дәртләргә нәзәр ташлиған вақтиңизда техиму яхши чүшинәләйсиз.
аял биарам болидиған болса, қәдир – қиммәтсизләштүрүш һәрикәтлиридин биарам болуши керәк. аялниң исми болмиса, униңға бир исим тапқили болиду. әмма қәдир – қиммити болмисчу? у башқа исимларға охшаш « қойдум » дейиш биләнла һәл болидиған мәсилә әмәс.
аялни қәдир – қиммитидин айрип ташлиғанлар, униңға « баһа » қойиду. чүнки уларда қәдир – қиммәт йоқ, пул җиқ. шуңа улар « пул берип алимиз » дәп ойлайду.
 аял, қәдир – қиммәтсизләштүрүш қилмишиға қурбан болушни халимиса, « әузу биллаһи минәшшайтанир рәҗим » десун. шундақ десунки, шәйтанлар униңдин йирақ турсун. 

мәнбә: ундидар сәһипилири

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз