siyaset sehnisi 10-san


ghulja weqesining 21yilliqi munasiwiti bilen teyyarlan’ghan alahide san!

essalamu eleyküm uyghur nidasi tor radi’osining eziz anglarmenliri, siyaset sehnisi programmimizning 10-sanigha xush keldinglar.

bügünki programmimizda ghulja inqilawi toghrisida söhbet élip barimiz

men riyasetchi abdusalam niyaz. 1997 – yili 2 – ayning 5 – küni yüz bergen we eyni chaghda xelq’arada xéli zor tesir qozghighan ghulja inqilabining 21 – yiligha qedem qoyghan bu künlerde, dunyaning herqaysi jayliridiki uyghur teshkilatliri we uyghur jama’etliri, xuddi 21 yil burunqidek zor hayajan we qizghinliq keypiyati ichide ghulja inqilabining 21 – yilliqini xatirilesh we ghulja shéhitlirini yad étish üchün pütün dunya miqyasida Xitay hakimiyitige qarshi naraziliq namayishlirini we türlük shekildiki xatirilesh pa’aliyetlirini ötküzüshke bashlidi. méningche meyli weten ichidiki xelqimiz bolsun yaki weten sirtidiki muhajir uyghurlar bolsun her yilidiki bu künni menggü ésidin chiqarmaydu we eziz qehrimanlirini menggü yad étidu……méningche bu künde radi’o aldidiki sizmu xuddi manga oxshashla azabliq héslargha tolghan bolishingiz mumkin. heqiqeten bu uyghur xelqi üchün intayin azabliq bir ötmüshtur! undaqta men aldi bilen bügünki söhbitimizge ishtirak qilghan qimmetlik méhmanlirimizni radi’o aldidiki dostlargha tonushturup ötey:

Norwégiyede turushluq uyghur ziyalisi we aktip siyasi pa’aliyetchi se’id ekrem ependi

Türkiye hajitepe uniwérsitéti oqutquchisi, Türkiye sitratigiyilik chüshenche inistitoti mutexesisi we dunya uyghur qurultiyi mu’awin re’isi doktor erkin ekrem ependi.

Kanadada turushluq uyghur ziyalisi we zhornalist gülshen abduqadér xanim

so’al: hörmetlik se’idi ekrem ependi eyni yilliri wetinimiz sherqiy türkistanda yüz bergen 5-féwral weqesige nisbeten sizge eng chongqur tesir qilghan we estin chiqiralmaydighan ish nime?

gülshen abduqadér xanim 5-féwral weqesining kélip chiqish sewebi nime? siz 5-féwral arxipliri ning aptori bolush süpitingizde bu weqening mahiyitige qandaq qaraysiz? bu weqe Xitay hökümiti teripidin xuddiy 2009-yili yüz bergen 5-iyul ürümchi chong qirghinChiliqigha oxshashla <ئۇرۇپ ، چېقىش، بۇلاش ۋەقەسى>dep békitilgen. emma Xitay axparatining xewerlirige qaraydighan bolsaq bolupmu wikipidéyadiki 5-féwral ghulja weqesi heqqidiki bayanda mundaq qurlar élin’ghan: <ئەينى يىللىرى شىنجاڭ ئۇيغۇرلىرىدا سوۋېتنىڭ تەسىرى بەكرەك كۈچلۈك ئىدى، شۇ سەۋەب ئۇلار شۇ يىللاردا Xitayنىڭ جەنۇبىي دېڭىز رايونىدىكى خەنزۇلاردىنمۇ بەكرەك مەدەنىيەتلىك ۋە كېيىنىش، يۈرۈش –تۇرۇشتا غەرپلىكلەر بىلەن ئوخشاش ئېقىمدا ئىدى. شۇ يىللىرىدىكى سوۋېت بىلەن بولغان چېگرا سودىسىدا بىر قىىسىم ئۇيغۇرلاردا تېزلا بېيىپ كېتىش ھادىسىسى يۈز بېرىپ، كىچىك خوتۇن ئېلىش، خىرويىن چېكىش، ھاراق ئىچىش، قىمار ئويناشتەك ئەھۋاللار ئېغىرلاشتى. غۇلجا يەنە ئەيدىس كېسىلى بولغۇچىلارنىڭ سانى ئەڭ كۆپ رايونلارنىڭ بىرى ئىدى. شۇ يىللىرى ئابدۇخېلىل ئىسىملىك ياش ھۆكۈمەت تەستىقىنى ئالماستىن غۇلجا ياشلار مەشرىپى كومىتېتىنى قۇرغان ۋە كىشىلەرنى ئۇيۇشتۇرۇپ ۋەقە تۇغدۇرغان ........>démek bu xewerning özidimu eyni yilliri abduxélilning uyghur yashlirini yaman yollardin tosup, yaxshi ishlargha yétekligenliki ispatlinip turuptu. emma Xitay hökümiti bu weqening esli mahiyitini pütün dunyadin yoshurdi we taki bügün’giche bu weqe heqqide uyghur xelqi üchün birer jawab bergini yoq! undaqta siz bu weqening bashlamchisi bolghan merhum abduxélil heqqide qandaq tepsilatlarni bilisiz?

so’al: erkin ekrem ependi 1997-yili wetinimiz sherqiy türkistanda intérnét téxi unche keng omumlashmighan bir dewr bolup, mushundaq bir dewrde yüz bergen bu chong weqe xelq’aradimu intayin zor tesir peyda qilalighan. eyni yilliri bu weqe qandaq bir yosunda chet’el jama’itige anglitildi? Xitayning bu heqtiki inkasi nime?

so’al: gülshen abduqadér xanim 5-féwral weqesining arqa körünüshini Xitay da’iriliri, shu yillardiki dangliq diniy ölüma ablikim mexsum shagirtlirini ghuljigha din terghibati üchün ewetken, bu jeryanda ghuljida meshrep namida yighilish ötküzülüp kishilerning idiyisining radikallishishigha zor tesir körsetken we aqiwet weqe sadir bolghan dep qarighan, siz bular tilgha algha meshrep arqa körünishige qandaq qaraysiz?

se’idi ekrem ependi 1997-yili 5-féwral weqesidin kéyin 2014-yili yüz bergen yeken weqesimu uyghurlarning yéqinqi zaman tarixidiki Xitay tajawuzChilirigha qarshi élip barghan keng kölemlik , tesir da’irisi xélila zor bolghan inqilaplarning birsi hésablinidu. emma qaraydighan bolsaq shuni hés qilimizki 1997-yili yüz bergen ghulja weqesi bilen 2014-yili yüz bergen yeken weqesining kélip chiqish sewebliride ademni heyran qaldurghidek oxshashliqlar bar. mesilen, ghulja weqesimu ramazan aylirining qedir kéchisidiki ayallarning yighilip kéChilik ibadet qilishi seweblik tutulup kétishi we erlerning adalet telep qilishi bilen bashlan’ghan , yeken weqesimu del ramazan aylirining eng axirqi küni kéchisi ramazanni uzitip, roza héytni kütüwélish sewebidin ayallarning kéchide yighilip ibadet qilishi bilen tutqun qilinishi we erlirining adalet telep qilishi bilen bashlan’ghan. bu ikki weqening kélip chiqish sewebi ,weqe bolushtin awwal bu rayonlargha din tarqatquchilarning sirttin kélip qélishi we bu yerdiki xelq ammisini nahayiti téz sür’ette birlikke keltürelishi. weqe yüz bergen waqitlirining oxshashla ramizan aylirida bolishi sizche tesaddipiyliqmu yaki Xitay hökümitining pilanliq halda , uyghur xelqining öz étiqadigha bolghan hörmiti, muhebbitidin paydilinip qesten, pilanliq halda élip bérilghan qirghinChiliqmu?

erkin ekrem ependi uyghur xelqi Xitay mustebit kommunist hakémiyitining hökümranliqi astida 68-yildin béri misli körülmigen ézilish, xorlinish we basturulushlargha duchar bolup keldi. buningdinmu éghir bolghini uyghur xelqi duch kéliwatqan bu düshmen buningdin nechche ming yillar awwalla <سۈنزىنىڭ ھەربىي ئىشلار دەستۇرى>gha oxshash héyle – mikir ilmini tetqiq qilip jahandarChiliq qilghan eng esheddiy mexluq ikenlikini gerche bilsimu emma yenila yillardin béri Xitayning shu héyle neyrenglirining qurbani bolup keldi. sizche bundaq bolishidiki seweb nime? 5-féwral ghulja qirghinChiliqi we shuningdek wetinimizde yüz bergen uyghur xelqimizge qaritilghan bu chong qirghinChiliqlardin xelqimizning qehriman, qorqmas rohigha apirin éytish, shéhidlirimizni sherep bilen yad étish bilen birge, bu weqelerdin qandaq sawaqlarni élishimiz lazim? hazirqidek wetinimizdiki barliq xelqimizning dunya bilen bolghan alaqisi üzüwétilgen bir shara’itta düshmenning qiltaqlirigha chüshüp bihude qurbanliqlarni bermeslikimiz üchün qandaq qilishimiz kérek?

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz