siyaset sehnisi 6-san


doktor erkin ekrem ependi bilen söhbet

essalamu eleyküm uyghur nidasi tor radi’osining eziz anglarmenliri, siyaset sehnisi programmimizning 6-sanigha xush keldinglar.

bügünki programmimizda dégen témida nöwetiki xelq’ara weziyet üstide söhbet élip barimiz.

bügünki söhbetdishimiz siyaset sehnisi programmimizning da’imliq mihmini Türkiye hajitepe uniwérsitéti oqutquchisi, Türkiye sitratigiyilik chüshenche inistitoti mutexesisi doktor erkin ekrem ependi.

1- hörmetlik erkin ekrem ependi, 2017-yilini uzitish harpisida pütkül dunyaning diqqitini özige tartqan Irandiki mustebit hakémiyetke qarshi keng kölemlik namayish bashlandi. namayishqa qatnashquchilar sani 300mingdin éship ketti. deslepte mal bahasining ziyade ösüp ketkenlikige qarshi bashlan’ghan naraziliq namayishi aqiwette hakémiyetke qarshi namayishqa özgerdi, namayishchi xelq Iranning yéngi prézdénti rohani we diniy rehbiri hemidige qarshi ularning hoquqidin istipa bérishini telep qildi. chünki uzun yillardin béri Iranning pütün küchini ottura sherq weziyitige qaritip öz xelqining hal ehwali bilen kari bolmasliqi xelqning qattiq naraziliqini qozghighanidi. bu qétimliq namayishta Iran xelqi Iranning siyaset bilen din arlashqan siyasiy tüzülmisige qarita üzül késil qarshiliq körsitip, barliq siyasiy jinayetchilerni qoyup bérishni telep qildi. Amérikamu bu heqte bayanat élan qilip, Iran hökümitining xelqning namayish hoquqini hörmet qilishni, Iran xelqining namayishini qollaydighanliqini bildürdi. undaqta bu namayish Irangha nisbeten qandaq bir aqiwetlerni élip kélelishi mumkin?

2- Iranning mustebit hakémiyitide özgürüsh bolishi éhtimalliqi barmu? eger shundaq bolghanda bu heriketning bashqa oxshash tüzümdiki yeni din bilen siyasetni bir gewde qilghan ottura sherq ellirige qandaq tesiri bolishi mumkin?

3- Irandiki namayishqa nisbeten Xitayning zuwani bolghan yershari waqit géziti 31-öktebir küni dégen témida maqale élan qilghan bolup, maqalida Irandiki bu namayish sewebining mal bahasi ösüp ketkenlikidin bolghan bolsimu kéyin hakémiyetke qarshi namayishiqa aylinip kétishi sirtqi küchlerning küchkürtishi we yaman gherizidin bolghanliqi, Iran xelqining öz düshmenlirini éniq tonup, chet’el küchlirining aldam xaltisigha chüshüp ketmeydighanliqini, Irandiki bu namayishning hökümet teripidin asasen kontrol qilin’ghanliqini tilgha alghan. Xitayning Irandiki bu namayishta Iran hökümiti terepdari bolushi, Amérikani astrittin eyipleshliri nime sewebtin? bu namayishning Xitay bilen qandaq alaqisi bar?

4- Xitay xelq giziti 2- yanwardiki xewirige asaslan’ghanda, yiqinqi 13 yildin buyan sherqi türkistan tarim niڧitlikidin 200 milyard kub mitirliq tebi’iy gazni Xitay sheherlirige yötkigenliki xewer qilindi. bu zor miqdardiki tebi’iy gaz bilen Xitay ichkiridiki 120 sheher, 400 milyon nopos, 3000 din artuq karxanini teminleptu. biz da’im xelq’ara xewerlerde tebi’iy gaz we niڧit digen sözni tola uchritimiz? undaqta tebi’iy gazning qandaq roli bar? Xitay mol tebi’iy gaz bayliqigha ige bolup turuqluq, yene sirttin ikisport qilishining sewebi néme? Xitay qaysi yollardin tebi’iy gaz toshuydu?

5- sherqiy türkistan we uyghurlar mesilisige qarita xelq’ara qandaq pozitsiyede boliwatidu? uyghur musteqilliq dewasini xelq’aragha anglitishning qandaq ri’al ehmiyiti bar? buning üchün uyghur muhajirlar qandaq ishlarni qilishi kirek?

qéni diqqitinglar söhbitimizning tepsilatida bolsun.

jawab yézish

éléktironluq xet adrésingiz ashkarilanmaydu. * belgisi barlarni choqum toldurusiz