сиясәт сәһниси 6-сан


доктор әркин әкрәм әпәнди билән сөһбәт

әссаламу әләйкүм уйғур нидаси тор радиосиниң әзиз аңлармәнлири, сиясәт сәһниси программимизниң 6-саниға хуш кәлдиңлар.

бүгүнки программимизда <Иранدىكى نامايىشتىن دۇنيا ۋەزىيىتىگىچە >дегән темида нөвәтики хәлқара вәзийәт үстидә сөһбәт елип баримиз.

бүгүнки сөһбәтдишимиз сиясәт сәһниси программимизниң даимлиқ миһмини Түркийә һаҗитәпә университети оқутқучиси, Түркийә ситратигийилик чүшәнчә иниститоти мутәхәсиси доктор әркин әкрәм әпәнди.

1- һөрмәтлик әркин әкрәм әпәнди, 2017-йилини узитиш һарписида пүткүл дуняниң диққитини өзигә тартқан Ирандики мустәбит һакемийәткә қарши кәң көләмлик намайиш башланди. намайишқа қатнашқучилар сани 300миңдин ешип кәтти. дәсләптә мал баһасиниң зиядә өсүп кәткәнликигә қарши башланған наразилиқ намайиши ақивәттә һакемийәткә қарши намайишқа өзгәрди, намайишчи хәлқ Иранниң йеңи презденти роһани вә диний рәһбири һәмидигә қарши уларниң һоқуқидин истипа беришини тәләп қилди. чүнки узун йиллардин бери Иранниң пүтүн күчини оттура шәрқ вәзийитигә қаритип өз хәлқиниң һал әһвали билән кари болмаслиқи хәлқниң қаттиқ наразилиқини қозғиғаниди. бу қетимлиқ намайишта Иран хәлқи Иранниң сиясәт билән дин арлашқан сиясий түзүлмисигә қарита үзүл кесил қаршилиқ көрситип, барлиқ сиясий җинайәтчиләрни қоюп беришни тәләп қилди. Америкаму бу һәқтә баянат елан қилип, Иран һөкүмитиниң хәлқниң намайиш һоқуқини һөрмәт қилишни, Иран хәлқиниң намайишини қоллайдиғанлиқини билдүрди. ундақта бу намайиш Иранға нисбәтән қандақ бир ақивәтләрни елип келәлиши мумкин?

2- Иранниң мустәбит һакемийитидә өзгүрүш болиши еһтималлиқи барму? әгәр шундақ болғанда бу һәрикәтниң башқа охшаш түзүмдики йәни дин билән сиясәтни бир гәвдә қилған оттура шәрқ әллиригә қандақ тәсири болиши мумкин?

3- Ирандики намайишқа нисбәтән Хитайниң зувани болған йәршари вақит гезити 31-өктәбир күни <Иран قالايمىقانلىشىپ كەتتىمۇ؟>дегән темида мақалә елан қилған болуп, мақалида Ирандики бу намайиш сәвәбиниң мал баһаси өсүп кәткәнликидин болған болсиму кейин һакемийәткә қарши намайишиқа айлинип кетиши сиртқи күчләрниң күчкүртиши вә яман ғәризидин болғанлиқи, Иран хәлқиниң өз дүшмәнлирини ениқ тонуп, чәтәл күчлириниң алдам халтисиға чүшүп кәтмәйдиғанлиқини, Ирандики бу намайишниң һөкүмәт тәрипидин асасән контрол қилинғанлиқини тилға алған. Хитайниң Ирандики бу намайишта Иран һөкүмити тәрәпдари болуши, Американи астриттин әйипләшлири нимә сәвәбтин? бу намайишниң Хитай билән қандақ алақиси бар?

4- Хитай хәлқ гизити 2- январдики хәвиригә асасланғанда, йиқинқи 13 йилдин буян шәрқи түркистан тарим ниڧитликидин 200 милярд куб митирлиқ тәбиий газни Хитай шәһәрлиригә йөткигәнлики хәвәр қилинди. бу зор миқдардики тәбиий газ билән Хитай ичкиридики 120 шәһәр, 400 милйон нопос, 3000 дин артуқ карханини тәминләпту. биз даим хәлқара хәвәрләрдә тәбиий газ вә ниڧит дигән сөзни тола учритимиз? ундақта тәбиий газниң қандақ роли бар? Хитай мол тәбиий газ байлиқиға игә болуп туруқлуқ, йәнә сирттин икиспорт қилишиниң сәвәби немә? Хитай қайси йоллардин тәбиий газ тошуйду?

5- шәрқий түркистан вә уйғурлар мәсилисигә қарита хәлқара қандақ позитсийәдә боливатиду? уйғур мустәқиллиқ дәвасини хәлқараға аңлитишниң қандақ риал әһмийити бар? буниң үчүн уйғур муһаҗирлар қандақ ишларни қилиши кирәк?

қени диққитиңлар сөһбитимизниң тәпсилатида болсун.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз