5-феврал архиплири 10-қисим


аптори: гүлшән абдуқадер

микрофунда: абдусалам нияз уйғур

5-феврал ғулҗа инқилави шәрқи түркистан йеқинқи заман тарихидики Хитайға қарши елип берилған партилаш харәктирлиқ иқилаб.

тарих каинатниң виҗдани дәйду астроном шаир өмәр һәйям. шундақ, бундин йигирмә йил бурун шәрқи түркистан дәп атилидиған бир җуғрапийәдики кичиккинә шәһәр ғулҗида йүз бәргән ғулҗа 5-феврал иқилавиму инсанийәт тарихиға тамғисини урған каинатниң шундақла уйғур хәлқиниң виҗдани авази. төлигән бәдәлләр, тупрақта ятқан шеһидләр бу виҗдани авазни уйғур тарихини ң алтун бәтлиригә қондуришимизни күтмәктә.

қәһримани болмиған бир милләтниң келәчигиму болмайду.уйғур хәлқи тарихниң һәрқайси дәврлиридә өз қәһриманлири, шеһидлири вә көрәшЧилири билән пәхирлинип кәлгән бир милләт.

5-феврал архиплири уйғур хәлқиниң қәһриманлиқ тарихи ичидики қаримуқниң қасриқидәк бир бөлиги.биз тарихниң көмүлүп қелишини виҗданниң көмүлүп қелиши дәп қариғанлиқимиз үчүн қолимизға қәләм алдуқ. аллаһ бизгә интайин юқури яритиш мөҗизиси билән бәргән аңлаш вә сөзләш иқтидаримизни ишқа селип бу қәһриманлиқ дастаниға шаһид болғанларниң ейтқанлириға қулақ бәрдуқ.

5-феврал ғулҗа инқилави һәққидә билмәйдиғанлиримиз билидиғанлиримиздин көп. сөзләйли … … … язайли … … …
тарихмиз ақ қәғәз болуп қалмисун!

шәрқий түркистан мустәқиллиқини қолға кәлтүрүш йолида иссиқ җанлирини тәқдим қилған, аллаһ йолида шеһид болған барлиқ шәрқий түркистан оғул қизлириға аллаһ җәннәтул фердәвис ата қилсун!!!

5-феврал архиплири

10-қисим

5-феврал ғулҗа инқилави тилға елинғанда бу инқилапқа тамғисини урған, ғулҗа хәлқигә интайин тонушлуқ болған, шундақла Хитай һакимйити тәрипидин илаһилаштурулған һәмдә уйғур хәлқи үчүн нурғунлиған соалларни арқисида ташлап кәткән бир шәхисни бирликтә тилға елишқа тоғра келиду.у болсиму шеһит ибраһим исмайил.

5-феврал шаһитлириниң билдүрүшичә, 5-феврал ғулҗа инқилави йүз бәргәндин кейин Хитай даирлири ибраһим исмайилға тутуш буйриғи чиқарған,ибраһим исмайилниң сөрити чүшүрүлгән вә тәрҗимһали йезилған тәшвиқат варақиЧилири мәһәллә-мәһәллә вә базар рәстиләргә кәңри чапланған вә тарқитилған.ғулҗидин һәрқайси наһийәләр вә шәһәрләргә тутушидиған чоң қатнаш түгүнлиридә чазилар қурулуп мәхсус ибраһим исмайил үстидин тинтиш елип берилған.

техиму һәйран қаларлиқ болғини шуки, ибраһим исмайил Хитай даирлири тәрипидин мәқсәтлик илаһилаштурулған болуп, хәлқ арисида: «ибраһим исмайил тәшләпкидә аяқ майлитиватқан икән сақчилар йетип келишигә көздин ғайип бопту» «ибраһим исмайил Хитай базирида тавуз йәвәтқан икән сақчилар келишигә көздин ғайип бопту» «ибраһим исмайил түнүгүн паланчи мәһәллидә тәблиқ қипту,бүгүн пустанчи мәһәллидә тәблиқ қилидикән» дигән сөзләр ғулҗа хәлқи арисида кәңри тарқилип йүргән болсиму, әмма уларниң һичқайсиси таки ибраһим исмайилни Хитай сақЧилири қолға чүшүрүп, қаттиқ қийин қистақлардин кейин телвизор екраниға чиқирип өз қилмишиға мәҗбури пушман қилдурғанға қәдәр көрүп бақмиған.

исмини ашкарилашни халимайдиған бир қисим 5-феврал шаһитлириниң билдүрүшичә,әйни чағда Хитай даирлири, 75 кувадират километир даиригә аран 300 миң нопусқа игә ғулҗа шәһридә алтә йәттә айға йеқин қаттиқ тинтиш елип берипму ибраһим исмайилни туталмиған болсиму әмма ибраһим исмайил билән көрүшти, ибраһим исмайилни өйидә қондурди дигән баһанилар билән һәрқайси саһәләрдин миңларчә кишини қолға алғанлиқи мәлум. әйни чағда ғулҗидики йәрлик сақчи даирлирини һесапқа алмиғанда, ғулҗида сияси вәзипә өтәватқан 8660-қисим Қатарлиқ органларда,йүз миңдин артуқ қораллиқ сақчи бар болуп, бундақ зор қошун в ә қаттиқ тинтишта ибраһим исмайилни туталмаслиқи мүмкин әмәс иди. бу йәрдики мәқсәт ибраһим исмайилни бир мәзгил илаһилаштуруш вә андин қолға чүшүрүш һилиси арқилиқ кишиләрни қорқутуш вә җәңгиварлиқини суслаштуруш шундақла Хитай һакимйити өзлириниң көплигән җәңгивар уйғур яшлирини тутқун қилишиға зимин һазирлаш һилиси йошурунғаниди. игәлләшләргә асасланғанда Хитай таҗавузЧилири , ғулҗа шәһәрлик 2-оттура мәктәпниң бир оқутқучисини ибраһим исмайилни өйидә қондурди дигән баһанә билән хизмитидин елип ташлиған вә сияси салаһийити нуқтилиқ һалда тәкшүрүлүп турған. 5-феврал архиплириниң алдинқи қисимлирида акиси шеһит турсун сәләй һәққидә қиммәтлик учурларни бәргән бусәрәм сәләй ханим зияритимизни қобул қилип, мухбиримизға мундақ дәйду. (бу сөһбәтниң тәпсилатини радио программимиздин аңлаң)

Хитай таҗавузЧилири,ибраһим исмайилни йәмчүк қилип, ғулҗа шәһридә қаттиқ тинтиш вә қолға елиш һәркити елип бериш мәқсидигә йәткәндин кейин,
1998-йили 4-айда ғулҗа шәһәр ташкөрүк йеза йеңинур коча 75-номурлуқ қорада намаз оқуватқан вақтида қолға алған. аридин бир мәзгил өткәндин кейин, ибраһим исмайил телвизор екранлирида пәйда болуп, өз қилмишиға қаттиқ төвә қилған вә бирқанчә кишиниң исмини тилға елип дәрһал қорал ярақларни һөкүмәткә тапшуруп беришини тәвсийә қилған. әмма бу тәвсийә қилишларниң қаттиқ қийин қистақлар арқилиқ болуватқанлиқи, ибраһим исмайилниң алди тәрәпкә чаплап қоюлған бир парчә қәғәзни оқуп бериватқанлиқи ғулҗа хәлқиниң диққитидин қечип қутулалмиған.ибраһим исмайилниң йеқинлириниң билдүрүшичә,таяқ зәрбисидин униң йүз көзлири көкүрүп вә ишип кәткән болуп,көзлири нурсиз вә һарғин икән.

аридин бир йилчә вақит өткәндин кейин ғулҗа шәһридә очуқ сот еЧилип ибраһим исмайилға өлүм җазаси берилип шу күни иҗра қилинған. бир мәзгил илаһилаштурулған ибраһим исмайил архиви мана шундақ йепилған, әмма ғулҗа хәлқи нурғунлиған сирларни өзи билән биллә елип кәткән ибраһим исмайилни 5-феврал ғулҗа инқилавиниң қәһримани сүпитидә хатирләп кәлмәктә.

Хитай таҗавузЧилириниң қолиға тирик чүшкән ибраһим исмайилниң Хитай сақЧилири сориған нимә үчун башқа шеһитлардәк өзлири билән етишмиғанлиқи һәққидики сориған соалиға ибраһим исмайилниң нимә дәп җавап бәргәнлиги һәққидә тохталған таһир әпәнди мундақ дәйду.(бу сөһбәтниң тәпсилатини радио программимиздин аңлаң)

шундақ 5-феврал ғулҗа инқилави һәққидә билмәйдиғанлиримиз билидиғанлиримиздин көп. ғулҗа хәлқи арисида тилларда дастан болуп келиватқан йәнә бир шеһит һекайиси абдувәли абабәкриниң һекайиси.

Хитай таҗавузчи армийәсиниң мунтизим қоралланған 8660-қисми вә или областлиқ зораванлиқниң алдини елиш алаһидә әтрити Қатарлиқ алаһидә қисимлири билән,чәксиз кәткән ғулҗа мәһәллилири , етизлиқлар тағу дәрялар вә яйлақларда мөкүнуп йүрүп партизанлиқ уруши елип берип шеһит болған. абдувәли абабәкриниң һикайиси 5-феврал ғулҗа инқилави җәрянида бипаян или вадисида йүз бәргән Хитай таҗавузЧилириға қарши қәһриманлиқ дастанлириниң бири. шеһит абдувәли абабәкри ,ғулҗа шәһәр ташйол идариси аилиликләр қорусида олтурушлуқ, абабәкри акиниң оғли болуп , абабәкри ака ғулҗа шәһәр ташйол идарисиниң узун йиллиқ ишчиси иди.

Хитай таҗавузЧилири 5-феврал ғулҗа инқилави йүз бәргәндин кейин, нурғунлиған қәһриман уйғур оғул қизлири Қатарида,абдувәли абабәкригиму тутуш буйриқи чиқириду. Хитай таҗавузчи армийәси саниниң җиқ болушиға қаримай, наһайити қорқунчақлиқи вә ичкири өлкиләрдин кәлгәнлиги сәвәбидин ғулҗа шәһриниң йәр шәклини яхши билмигәнлиги үчүн 5- феврал партизанлири билән болған тоқунушларда еғир зиян тартиду.

нәтиҗидә ғәзәпләнгән Хитай таҗавузЧилири, партизанлиримиз турушлуқ йезини қоршап, партизанлиримиз мөкүнгән даирини партилитиш усули арқилиқ, өзлириниң нәқәдәр аҗиз бир әскири қисим икәнлигини испатлайду.

Хитай таҗавузчи армийәси билән болған көп қетимлик тоқунушларда, мәргәнлиги вә чәбдәслиги билән аман қалған шеһит абдувәли абабәкри бир қетимлиқ тоқунушта путиға оқ тегип ярилиниду вә ғулҗа шәһәр бояндай йезисидики бир диһқанниң өйигә йошуриниду вә ярисини давалитиду. кейин башқиларниң чеқип қоюши билән уни давалаватқан дохтурму тутуп кетилиду. абдувәли абабәкриниң уста мәргән икәнлигини,көп қетимлиқ тоқунушлар җәрянида яхши билгән Хитай таҗавузчи армийәси өзлиридин көп чиқим болушниң алдини елиш үчүн, бояндай йезилиқ сақчиханидики бир актип уйғур сақчиниң йол башлиши билән Хитай таҗавузЧилири абдувәли абабәкри паналанған диһқанниң аилисини қоршувалиду. бу қетимқи тоқунушта абдувәли абабәкри йәнила қоршавни йерип чиқип кетиду. Хитай таҗавузЧилири ғулҗа шәһридин үрүмчигә вә или вилайитидики сәккиз наһийәгә баридиған барлиқ йолларни қаттиқ контирол қилиду. мәһәллә –мәһәллә вә ғулҗа базар ичидә қаттиқ кимлик тәкшүруш елип бариду.Хитай таҗавузЧилири сақчи машинлириниң чеқирған авази 24 саәт ғулҗа тәвәсидә бесиқмайдиған әһвал шәкиллиниду. мустәһкәм қорған ғулҗа мәһәллилири , ғулҗа хәлқи өз қәһримани абдувәли абабәкригә қучиғини ачиду, уни йошуруп сақлайду.

бир қанчә айға созулған қаттиқ тинтиш нәтиҗисидә Хитай таҗавузЧилири абдувәли абабәкриниң ғулҗа шәһәр байкөл кәнтигә йошурунғанлиқини сезивалиду.

бу қетим ғалҗирлашқан Хитай таҗавузЧилири, пәқәт абдувәли абабәкри вә униң сәбдашлири, йошурунған қорунила әмәс бәлки пүткүл байкөл йезисини қоршавға алиду.

1998-йилиниң авғуст айлирида, ғулҗа шәһәр байкөл йезисидики бир диһқан аилисидә қоршавда қалған абдувәли абабәкри вә униң сәбдашлири, түркум- түркумләп һәрбий машина билән байкөл йезисиға худди чүмүлидәк төкүветилгән, еғир типтики заманиви қораллар билән қоралланған Хитай әскәрлириниң тәслим болуш һәққидики буйриғиға пәрва қилмай, шеһит болуш йолини таллайду вә бир кичә күндүз қаттиқ тентиш нәтиҗисидә, Хитай таҗавузЧилириниң улар йошурунған аилини бомардиман қилиши билән шеһит болиду. Хитай таҗавузЧилири абдувәли абабәкри вә униң сәбдашлирини тирик қолға чүшүрүш мәқсидигә йетәлмәйду. шу чағда абдувәли абабәкри әмдила 20 яшқа киргән иди.

абдувәли абабәкри шеһит болуштин бир һәптә илгири, ата анисиға бир мәктуп киргүзгән болуп, мәктупта,өзиниң Хитай таҗавузЧилириға қарши көрәш қилип шеһит болуш йолини таллиғанлиқини, тирик қолға чүшүшни халимайдиғанлиқини, өзиниң бу йолни таллиғанлиқи үчүн пушман қилмайдиғанлиқини, ата анисиниңму униң бу таллишиға һөрмәт қилиши керәклигини вә һәргиз пушман қилмаслиқини,шеһит болғандин кейин нәзир чирақ өткүзмәсликини, яш төкмәслигини, қәйсәр вә мәрданә болушлири керәклигини алаһидә өтүнгән.

Хитай таҗавузЧилири абдувәли абабәкри шеһит болғандин кейинму хатирҗәм болалмайду вә абдувәлиниң ата-аниси олтурушлуқ или вилайәтлик ташйол асраш идариси аилиликләр қорусиға(һазирқи ғулҗа шәһәр алтунлуққа тоғра келиду) 10 ға йеқин қораллиқ сақчини қаравуллуққа әвәтип нәзәрбәнт астиға алиду.

ундин башқа Хитай таҗавузЧилири, абабәкри әпәндиниң өйини ахтуруп әр аял иккиси бир өмур ишләп йиққан 40 миң Хитай пулини мусадирә қилиду.

5-феврал инқилапЧилириниң ортақ бир алаһидилиги шуки, улар аилиси вә йеқин уруқ туққанлиридин өзлири шеһит болғандин кейин яш төкүп йиғлимаслиқни, нәзир чирақ откүзмәсликни алаһидә тәләп қилған.өзлириниң шеһитлик йолини разимәнлик билән таллиғанлиқини алаһидә тәкитлигән. мана бу 5-феврал ғулҗа инқилави роһи, мана бу шеһитлик роһи.

тархтики нурғунлиған ерқий қирғинчилар өзлири нишан қилған кичик милләтләрни йоқ қилишта алди билән у милләтләрни тәшвиқат арқилиқ сеситиш һилисини қолланған вә бу җәрянда нурғунлиған һилимикирләрни ойлап чиққан . мәсилән йәһудилар, африқилиқлар, индианлар, бирмидики роһина мусулманлири вә уйғурлар.

5-феврал ғулҗа инқилави шеһитлири өзлириниң иссиқ җанлири бәдилигә уйғур хәлқиниң Хитай тәшвиқ қиливатқандәк зәһәрлик чикимлик хумари, әйдиз бимари, һорун әбгаһ бир милләт әмәслигидин ибарәт һәқиқәтни путун дуняға аңлатти.

вақит мунасивити билән, 5-фебрал архиплири намлиқ прогираммимизниң 10-қисми мушу йәрдә ахирлашти. 5-феврал архиплириниң 11—қисимда көрүшәйли.

җаваб йезиш

електиронлуқ хәт адресиңиз ашкариланмайду. * бәлгиси барларни чоқум толдурусиз